Ve Sầu Tây Bắc: Từ Tiếng Kêu Râm Ran Đến Đặc Sản Giòn Tan Trên Mâm Cơm
Mỗi khi hè về, tiếng ve sầu râm ran vang vọng khắp các triền núi, nương rẫy vùng Tây Bắc, trở thành âm thanh quen thuộc của thiên nhiên. Ít ai ngờ rằng loài côn trùng từng khiến nhiều người "đau đầu" bởi âm thanh inh ỏi ấy lại được biến tấu thành một đặc sản ẩm thực độc đáo, được thực khách khắp nơi săn lùng.
Đặc Sản Quen Thuộc Của Đồng Bào Dân Tộc
Ở các tỉnh vùng cao, đặc biệt tại Sơn La, ve sầu còn được người dân gọi vui là con "re re". Đây là món ăn đặc sản quen thuộc trong ẩm thực của đồng bào dân tộc thiểu số, được chế biến thành nhiều món hấp dẫn như rang muối chanh, xào mắm, hay phổ biến nhất là xào sả ớt.
Ve sầu là loài côn trùng có đầu to, hai cánh mỏng trong suốt với nhiều đường vân. Khác với dế – loài tạo âm thanh bằng cách cọ xát hai cánh vào nhau – ve sầu đực phát ra tiếng kêu bằng cách rung hai "loa" nhỏ làm từ màng mỏng ở lồng ngực. Những màng mỏng này rung lên nhanh chóng, tạo ra sóng âm. Bụng ve rỗng nên có thể khuếch đại âm thanh, khiến tiếng ve vang xa và rất lớn.
Ve Non – Nguyên Liệu Quý Cho Món Ăn Đặc Sản
Tại Sơn La, loại ve được dùng để chế biến món ăn là ve sầu non vừa lột xác. Lúc này thân ve còn mềm, béo, rất thích hợp để chế biến thành các món đặc sản. Khi chín, ve có màu vàng ruộm, lớp vỏ giòn tan, bên trong lại béo ngậy và thơm bùi.
Ve sầu xào sả ớt, với hương vị thơm ngon đặc trưng, làm bất cứ thực khách nào đam mê đặc sản côn trùng không thể nào từ chối. Nhiều du khách khi đặt chân đến Sơn La đều ngỡ ngàng và tò mò với món ăn này, một trong những đặc sản nổi tiếng nhất của vùng đất này.
Tuy nhiên, cũng không ít thực khách lắc đầu e dè trước món ăn này, do nghĩ rằng đây là một loài côn trùng khó ăn. Nhưng khi đã được tận mắt chứng kiến cách chế biến món ve sầu xào sả ớt, thực khách sẽ mong muốn được nếm thử ngay lập tức, bởi khi xào ve sầu trên bếp lửa, sẽ tỏa ra mùi thơm ngon, hương vị giòn tan khó cưỡng.
Chợ Nà Si – Thiên Đường Của Các Món Côn Trùng
Nằm cạnh Quốc lộ 6, thuộc địa phận xã Hát (Mai Sơn, Sơn La), chợ Nà Si được coi là chợ côn trùng lớn nhất Tây Bắc. Tại đây, các loại đặc sản như châu chấu, dế, ve sầu được bày bán khá phổ biến.
Theo khảo sát trên thị trường, nhộng ve sầu hiện được rao bán với giá từ 800.000 đến 1 triệu đồng mỗi kg. Tuy nhiên, muốn mua số lượng lớn, nhiều khách phải đặt trước vài ngày vì nguồn hàng khá hiếm.
Nghề Săn Bắt Ve Sầu – Nguồn Thu Nhập Hấp Dẫn
Chia sẻ về cách săn bắt ve sầu, anh Hà Văn Tuấn (bản Co Yên, xã Hát Lót, huyện Mai Sơn cũ) cho biết ve sầu thường xuất hiện nhiều từ tháng 3 đến tháng 4 dương lịch. "Ve rất thích nhựa bồ kết và thường trú ngụ trên các cây bồ kết, nhãn hoặc xoài. Khi ve bắt đầu kêu râm ran, bà con sẽ chặt những cành cây cao khoảng một mét đặt trước sân nhà để dụ ve", anh Tuấn nói.
Theo anh, để bắt ve sầu, người dân thường chuẩn bị đèn pin, ống nhựa hoặc hộp sữa bột cũ, cho thêm sỏi nhỏ vào rồi lắc để tạo âm thanh giả. Âm thanh này khiến ve tưởng là đồng loại nên bay đến đậu. "Chập tối là thời điểm bắt ve dễ nhất. Có hôm gia đình tôi bắt được khoảng 3–4kg. Nếu ăn không hết thì mang ra chợ Nà Si bán với giá từ 600.000 đến 800.000 đồng mỗi kg", anh Tuấn cho biết.
Chị Lò Thị Hồng, bản Nong Phụ, Chiềng Mùng (cũ), người bán hàng ở chợ Nà Si, Sơn La cho biết, khai thác côn trùng như ve sầu, châu chấu, dế là công việc mang lại thu nhập cao cho gia đình. Chị Hồng chia sẻ: "Loại này khó bắt, số lượng ít nên giá cao. Có lúc khách hỏi mua nhiều nhưng cũng không có đủ để bán".
Hương Vị Đậm Đà Trong Ẩm Thực Người Thái
Trong ẩm thực của người Thái ở Sơn La, ve sầu xào sả ớt được xem là món nhậu "khoái khẩu" của nhiều người. Khi chín, ve có màu vàng ruộm, lớp vỏ giòn rụm, bên trong béo ngậy. Hương thơm của sả, ớt và mắc khén hòa quyện tạo nên hương vị đậm đà, hấp dẫn.
Theo nhiều thực khách, khi thưởng thức món ăn này nên nhai chậm để cảm nhận trọn vẹn vị ngọt, béo cùng mùi thơm bùi rất riêng của ve sầu – một đặc sản độc đáo của vùng núi Tây Bắc. Không chỉ là món ăn, việc khai thác các loại côn trùng như ve sầu, châu chấu hay dế còn giúp nhiều gia đình vùng cao có thêm nguồn thu nhập trong thời gian nông nhàn.
