Hơn 30 tàu chở dầu của Iran, chở trên 50 triệu thùng dầu thô, đang trên đường tới các thị trường châu Á, theo chuyên gia năng lượng Anas Alhajji ngày 23/6. Đây là một trong những đợt xuất khẩu dầu lớn nhất của Tehran trong nhiều tháng, diễn ra sau khi Mỹ tạm nới lỏng trừng phạt.
Tàu dầu Iran bật AIS công khai
Đáng chú ý, các tàu này bật hệ thống nhận dạng tự động (AIS) công khai thay vì vận chuyển bí mật như trước, phản ánh sự cải thiện trong quan hệ Washington - Tehran. Trong diễn biến liên quan, Iran và Oman đang tham vấn tại Muscat về cơ chế bảo đảm an toàn và miễn phí vận tải qua eo biển Hormuz, sau khi Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận khung.
Hàng rào bảo đảm đàm phán Mỹ - Iran
Mỹ và Iran đã nhất trí thiết lập đường dây nóng tại eo biển Hormuz cùng các cơ chế giúp giảm xung đột liên quan đến Lebanon. Sau khi phái đoàn Mỹ và Iran kết thúc vòng đàm phán đầu tiên hôm 22/6 nhằm chuyển thỏa thuận khung thành hiệp định hòa bình lâu dài, các bên trung gian Pakistan và Qatar tiết lộ với New York Times rằng tiến trình đạt được 'những bước tiến đáng khích lệ'.
Để hạn chế rủi ro làm đổ vỡ đàm phán, các bên trung gian thống nhất một loạt cơ chế bảo đảm. Hai bên nhất trí thành lập ủy ban giám sát tiến trình đàm phán, thiết lập đường dây nóng về eo biển Hormuz, và xây dựng cơ chế giảm xung tại Lebanon.
Ủy ban giám sát
Ủy ban giám sát sẽ theo dõi lộ trình hướng tới thỏa thuận hòa bình cuối cùng. Ông Ali Vaez, Giám đốc Dự án Iran thuộc Tổ chức International Crisis Group, nhận định việc thành lập ủy ban là cần thiết vì đôi bên cần cơ chế trung gian để xác minh các cam kết. Trưởng đoàn đàm phán Mỹ và Iran có trách nhiệm báo cáo thường xuyên lên ủy ban, đồng thời hợp tác với các nhóm công tác chuyên ngành về hạt nhân, dỡ bỏ trừng phạt và giải quyết tranh chấp.
Đường dây nóng eo biển Hormuz
Đường dây liên lạc trực tiếp sẽ được thành lập để bảo đảm lưu thông an toàn của tàu thương mại qua eo biển Hormuz. Ông Vaez cho biết eo biển chưa rà phá hết thủy lôi, nên tàu chở dầu cỡ lớn phải đi qua lãnh hải Iran để đảm bảo an toàn. 'Nếu không có cơ chế liên lạc để nhanh chóng thông tin và phối hợp, nguy cơ hiểu lầm có thể dẫn tới leo thang căng thẳng', ông Vaez nói.
Bà Aniseh Bassiri Tabrizi, nghiên cứu viên tại Chatham House (Abu Dhabi), cho rằng đường dây nóng sẽ giúp xử lý vấn đề linh hoạt, tách biệt với tiến trình đàm phán, giảm khả năng xung đột vượt tầm kiểm soát.
Cơ chế giảm xung tại Lebanon
Cơ chế này yêu cầu thành lập nhóm công tác riêng, chuyên bảo đảm chấm dứt giao tranh giữa Israel và Hezbollah tại Lebanon. Nhóm sẽ có đại diện Iran, Mỹ và Lebanon. Thỏa thuận khung đã đề cập chấm dứt hoạt động quân sự tại Lebanon, nhưng Israel vẫn giao tranh với Hezbollah. Israel không tham gia thỏa thuận và khẳng định sẽ tự vệ trước các mối đe dọa. Các đợt bùng phát bạo lực tại Lebanon từng đe dọa làm chệch hướng đàm phán. Bà Bassiri lưu ý nhóm công tác có thể gặp khó vì Israel và Hezbollah không cử đại diện tham gia cơ chế giảm xung.
