Một "nghĩa địa cá voi" cổ đại tại vùng đứt gãy Diamantina ở phía đông nam Ấn Độ Dương vừa được các nhà khoa học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc (CAS) phát hiện và công bố trên tạp chí Nature, thu hút sự quan tâm của giới nghiên cứu biển sâu.
Phát hiện chấn động
Theo công bố, khu vực này trải dài khoảng 1.200 km dọc theo đáy biển, ở độ sâu từ 4.200 đến 7.000 m. Từ tháng 2 đến tháng 3/2023, các nhà khoa học sử dụng tàu lặn có người lái Fendouzhe (Striver) để khảo sát khu vực và phát hiện nhiều xác cá voi cùng hóa thạch nằm rải rác dưới đáy đại dương.
Sau phát hiện ban đầu, nhóm nghiên cứu tiếp tục thực hiện thêm 32 chuyến lặn nhằm lập bản đồ phân bố hóa thạch và tìm kiếm dấu vết của các hệ sinh thái biển sâu liên quan.
Kết quả cho thấy có tới 485 địa điểm chứa hóa thạch cá voi được ghi nhận, trong đó có 5 địa điểm vẫn còn tồn tại các hệ sinh thái xác cá voi đang hoạt động. Các nhà khoa học ước tính toàn bộ khu vực có thể chứa hơn 10 triệu xác cá voi tích tụ qua hàng triệu năm.
Đáng chú ý, một địa điểm xác cá voi đang hoạt động được phát hiện ở độ sâu 6.789 m, trở thành hệ sinh thái "cá voi chìm" sâu nhất từng được biết đến trên thế giới.
Hiện tượng cá voi chìm
Khi một con cá voi chết, xác của nó thường nổi trên mặt nước một thời gian trước khi dần chìm xuống đáy đại dương. Hiện tượng này được gọi là "whale fall" (cá voi chìm). Tại đáy biển sâu, xác cá voi trở thành nguồn dinh dưỡng khổng lồ cho hàng loạt sinh vật ăn xác thối, từ đó hình thành những hệ sinh thái đặc biệt có thể tồn tại trong nhiều năm hoặc nhiều thập kỷ.
Trước nghiên cứu này, hầu hết trường hợp cá voi chìm được ghi nhận đều nằm ở độ sâu dưới 4.000 m. Kỷ lục trước đó chỉ khoảng 4.204 m. Vì vậy, phát hiện mới đã mở rộng đáng kể hiểu biết của giới khoa học về khả năng tồn tại của các hệ sinh thái này trong những vùng biển sâu cực hạn.
Phát hiện chi tiết
Trong số các phát hiện mới, xác cá voi lớn nhất được tìm thấy thuộc về một con cá voi loài minke Nam Cực dài khoảng 5 m, nằm ở độ sâu 5.610 m. Nhóm nghiên cứu xác định được loài này thông qua phân tích ADN và cấu trúc đặc trưng của xương tai.
Tại 5 địa điểm xác cá voi còn hoạt động, các nhà khoa học còn ghi nhận một hệ sinh thái phong phú với ít nhất 35 nhóm động vật không xương sống cỡ lớn, bao gồm giun biển, giáp xác, động vật thân mềm, động vật ruột khoang và giun tròn. Nhiều loài trong số đó có thể hoàn toàn mới đối với khoa học.
Phân tích đồng vị phóng xạ cho thấy những hóa thạch cổ nhất tại khu vực này có niên đại khoảng 5,3 triệu năm, tức xuất hiện từ đầu kỷ Pliocene. Nhóm nghiên cứu phát hiện phần lớn hóa thạch thuộc về cá voi mỏ - nhóm động vật nổi tiếng với khả năng lặn sâu. Một số mẫu vật thuộc về những loài đã tuyệt chủng, thậm chí có một loài hoàn toàn mới chưa từng được khoa học mô tả trước đây.
Nguyên nhân tích tụ
Theo nhóm nghiên cứu do nhà khoa học Peng Xiaotong dẫn đầu, tỷ lệ tử vong tự nhiên kết hợp với những rủi ro khi lặn sâu có thể là nguyên nhân khiến hài cốt cá voi tích tụ tại khu vực này trong hàng triệu năm. Cá voi mỏ thường xuyên lặn xuống độ sâu hơn 1.000 m và có thể nín thở hơn một giờ. Tuy nhiên, việc săn mồi ở độ sâu vượt quá 3.000 m được cho là tiêu tốn năng lượng rất lớn, làm tăng nguy cơ kiệt sức hoặc mắc bệnh giảm áp.
Ngoài ra, địa hình đáy biển dạng chữ V tại Vùng đứt gãy Diamantina có thể hoạt động như một "phễu tự nhiên", tập trung các xác động vật đang chìm về một khu vực trung tâm, góp phần hình thành nghĩa địa cá voi khổng lồ này.
Ý nghĩa khoa học
Giới khoa học nhận định phát hiện mới không chỉ giúp mở rộng hiểu biết về giới hạn sinh tồn của sự sống ở biển sâu mà còn biến khu vực này thành một kho lưu trữ hóa thạch quý giá, cho phép theo dõi lịch sử tiến hóa của cá voi trong suốt hàng triệu năm qua.
