Hành trình ba năm ghi lại di sản chùa Việt
Nhiếp ảnh gia người Pháp Nicolas Cornet đã dành ba năm, từ 2016 đến 2018, để thực hiện dự án Chùa Việt Nam. Ông chụp gần 300 bức ảnh tại hơn 30 ngôi chùa cùng một số đền, miếu trên khắp cả nước. Các tác phẩm sau đó được tuyển chọn thành cuốn sách cùng tên phát hành năm 2018.
Chia sẻ về lý do thực hiện dự án, Nicolas cho biết sau gần 40 năm sinh sống và làm việc tại Việt Nam, ông muốn thực hiện một dự án về những giá trị đặc trưng của đất nước mà mình gắn bó. Sự hấp dẫn từ lịch sử văn hóa và kiến trúc truyền thống khiến ông lựa chọn chùa Việt làm chủ đề để ghi lại không chỉ diện mạo các công trình mà còn đời sống tín ngưỡng gắn với cộng đồng.
Thay đổi của không gian tín ngưỡng qua thời gian
Trong quá trình thực hiện, Nicolas từng quay lại một ngôi chùa sau nhiều năm và bất ngờ khi công trình đã thay đổi đáng kể sau sửa chữa. Trải nghiệm đó khiến ông quan tâm hơn đến việc lưu giữ hình ảnh các không gian tín ngưỡng trước khi nhiều nơi biến đổi bởi quá trình trùng tu và phát triển. Theo Nicolas, điều ông muốn ghi lại không chỉ là vẻ đẹp kiến trúc mà còn là mối quan hệ giữa con người với không gian tâm linh. Ông kỳ vọng bộ ảnh góp thêm góc nhìn về giá trị của chùa chiền như một phần di sản văn hóa cần được quan tâm gìn giữ.
Vật liệu tự nhiên và thách thức bảo tồn
Nicolas cho rằng các công trình đền chùa truyền thống ở Việt Nam chủ yếu sử dụng vật liệu tự nhiên như gỗ nên dễ chịu tác động bởi khí hậu và thời gian. Tuy nhiên, theo ông, nhiều nghiên cứu về bảo tồn của các chuyên gia Việt Nam và Pháp trong nhiều năm qua đã góp phần duy trì giá trị nguyên gốc của các công trình, dù quá trình này đòi hỏi nhiều thời gian và nguồn lực.
Chùa không chỉ là nơi tôn giáo
Theo nhiếp ảnh gia người Pháp, chùa tại Việt Nam không chỉ là nơi thực hành tôn giáo mà còn gắn với đời sống cộng đồng. Người dân tìm đến chùa để cầu nguyện, gặp gỡ và duy trì những sinh hoạt quen thuộc. Đi qua nhiều vùng miền, Nicolas ghi nhận sự đa dạng trong đời sống Phật giáo tại Việt Nam. Theo ông, mỗi khu vực mang những đặc trưng riêng về kiến trúc, nghi lễ và tập quán. Miền Bắc nổi bật với hệ thống chùa cổ gắn với không gian làng quê; miền Trung, đặc biệt là Huế, có truyền thống tu học lâu đời; trong khi miền Nam thể hiện sự giao thoa giữa văn hóa Việt, Khmer và cộng đồng người Hoa.
Cấu trúc cuốn sách và những điểm đến đặc biệt
Những quan sát này cũng được phản ánh trong cấu trúc cuốn sách gồm năm chương: Những ngôi chùa cổ, Tu sĩ và nhà vua, Thánh địa Phật giáo, Âm vang phương Nam và Sắc vàng cõi tịnh. Ngoài chùa Phật giáo, sách còn giới thiệu đền thờ Mẫu, chùa Khmer, đền của cộng đồng người Hoa cùng các điểm hành hương như hang động và núi thiêng.
Để ghi lại các hoạt động tín ngưỡng, Nicolas cho biết ông thường ở lại mỗi địa điểm từ một đến vài ngày, tìm hiểu lịch âm, thời điểm diễn ra lễ hội hoặc trao đổi với người dân và nhà sư để chờ những khoảnh khắc tự nhiên.
Kỷ niệm đáng nhớ tại chùa Bút Tháp
Một trong những kỷ niệm khiến ông nhớ nhất là chuyến tác nghiệp tại chùa Bút Tháp (Bắc Ninh). Cơn mưa lớn khiến ông phải ở lại lâu hơn dự kiến và có thêm thời gian quan sát không gian ngôi chùa. Trong lần đó, ông phát hiện một pho tượng Phật nhỏ mà trước đó chưa chú ý tới; bức ảnh sau này được chọn làm ảnh bìa của cuốn sách.
Giá trị tư liệu và nghệ thuật
Ngoài chụp ảnh, Nicolas Cornet còn trực tiếp biên soạn nội dung, nghiên cứu tài liệu bằng tiếng Việt và tiếng Pháp, đồng thời tham khảo ý kiến các chuyên gia Phật giáo để hoàn thiện phần tư liệu. Đến nay, nhiều ngôi chùa xuất hiện trong bộ ảnh đã thay đổi bởi quá trình đô thị hóa hoặc sửa chữa. Theo Nicolas, vì vậy những bức ảnh không chỉ mang giá trị nghệ thuật mà còn ghi lại một giai đoạn chuyển đổi của không gian văn hóa và kiến trúc tại Việt Nam.
