Với hơn 2.300 con sông có độ dài trên 10 km trải dài từ Bắc vào Nam, Việt Nam sở hữu hệ thống sông ngòi dày đặc, tạo nên những không gian sông nước đặc sắc. Vẻ đẹp thủy văn hòa quyện cùng giá trị văn hóa, lịch sử của làng nghề truyền thống, di tích, lễ hội dân gian và đời sống cộng đồng ven bờ đã hình thành hệ sinh thái trải nghiệm phong phú.
Phát huy tiềm năng du lịch đường sông
Nhiều địa phương đã xây dựng sản phẩm du lịch đường sông hấp dẫn: Hà Nội khai thác tuyến sông Hồng gắn với làng nghề; Huế phát triển tour sông Hương kết hợp ca Huế; Tuyên Quang thu hút du khách với dòng Nho Quế qua hẻm vực Tu Sản; Đồng bằng sông Cửu Long ghi dấu ấn với chợ nổi và đời sống miệt vườn.
Thành phố Hồ Chí Minh nổi lên như một “điểm sáng” khi vận hành hơn 60 chương trình tour, tuyến du lịch sông nước, với phương tiện đa dạng từ ca-nô, du thuyền, tàu gỗ đến bus sông, tàu nhà hàng, tàu lưu trú. Đầu tháng 6/2026, LuxGroup ra mắt sản phẩm Amiral Cruises for Presidents, biến sông Sài Gòn thành “sân khấu văn hóa”, nơi du khách trải nghiệm lịch sử, nghệ thuật, ẩm thực Nam Bộ. Du thuyền vận hành nhiều hành trình, từ khám phá đô thị đến kết nối rừng ngập mặn Cần Giờ, vịnh Ghềnh Rái và biển Vũng Tàu. Đây là bước khởi đầu cho kế hoạch xây dựng hạm đội 10 du thuyền hạng sang với tổng đầu tư khoảng 38 triệu USD. Giai đoạn 2027-2028, doanh nghiệp dự kiến đưa vào hoạt động du thuyền nghỉ đêm 50 ca-bin, khai thác hành trình 1-3 đêm kết nối sông Sài Gòn-Mê Công-Campuchia.
Cũng trong tháng 6, Chi hội Du lịch Đường thủy TP.HCM trực thuộc Hiệp hội Du lịch TP.HCM chính thức ra mắt, nhằm liên kết doanh nghiệp xây dựng sản phẩm, nâng cao chất lượng và mở rộng thị trường khách. Đây là tín hiệu tích cực, hứa hẹn bứt phá cho du lịch đường sông Việt Nam.
Biến những dòng sông thành điểm đến hấp dẫn
Nghị quyết số 08-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển du lịch thành ngành kinh tế mũi nhọn xác định nhiệm vụ “tập trung đầu tư một số cảng biển và cảng thủy nội địa chuyên dùng tại các địa bàn có điều kiện thuận lợi phát triển du lịch đường biển và đường sông”. Quy hoạch hệ thống du lịch thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến 2045 cũng nhấn mạnh phát triển sản phẩm du lịch sinh thái dựa trên lợi thế tài nguyên tự nhiên, trong đó có du lịch sông, hồ.
Dù vậy, kết quả đạt được còn thấp so với tiềm năng. Nguyên nhân do cơ sở hạ tầng kỹ thuật, dịch vụ du lịch đường sông hạn chế; thiếu cơ chế, chính sách thu hút đầu tư xã hội; điểm đến, sản phẩm bổ trợ hai bên bờ sông đơn điệu, thiếu kết nối, chưa tạo thành tuyến du lịch hoàn chỉnh.
Tiến sĩ Nguyễn Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Kinh tế Du lịch (Hiệp hội Du lịch Việt Nam) cho rằng: “Trọng tâm là xây dựng, nâng cấp bến tàu, cầu cảng chuyên dụng đạt chuẩn kỹ thuật, có khu vực chờ, bãi đỗ tàu, nhà vệ sinh và tiện ích hỗ trợ du khách; đa dạng hóa phương tiện vận tải từ tàu thuyền truyền thống đến tàu cao cấp, bảo đảm an toàn và chất lượng dịch vụ; chú trọng hệ thống giao thông liên kết đường thủy và đường bộ.” Ông cũng đề xuất áp dụng mô hình đầu tư công-tư để thu hút vốn doanh nghiệp, giảm gánh nặng ngân sách, đồng thời lưu ý kiểm soát ô nhiễm môi trường để bảo đảm sức hấp dẫn.
Bài học từ quốc tế và định hướng phát triển
Nhìn sang Bangkok (Thái Lan), sông Chao Phraya từ tuyến giao thông thủy đã trở thành sản phẩm du lịch đặc sắc khi kết nối di sản, không gian văn hóa, mua sắm, giải trí ven sông. Hành trình sông Nile ấn tượng với di sản Ai Cập cổ đại và thiên nhiên hoang dã. Đây là gợi mở để Việt Nam phát triển sản phẩm du lịch đường sông đặc thù dựa trên giá trị văn hóa, lịch sử, hệ sinh thái.
Theo Giáo sư, Tiến sĩ, Nhà giáo Nhân dân Nguyễn Văn Đính, du lịch đường sông Việt Nam có thể phát triển theo ba nhóm sản phẩm: du lịch tham quan kết hợp ngắm cảnh, khám phá điểm đến ven bờ, lễ hội sông nước; du lịch nghỉ dưỡng trên sông gắn với tàu thủy, nhà hàng nổi, khách sạn nổi; và du lịch mạo hiểm. Các chuyên gia gợi ý đa dạng hóa trải nghiệm: du lịch sinh thái kết hợp khám phá rừng ngập mặn, khu bảo tồn, vườn quốc gia ven sông; du lịch cộng đồng kết hợp trải nghiệm cuộc sống người dân, tham gia đánh bắt cá, tìm hiểu văn hóa; du lịch văn hóa kết hợp tham quan di tích, thưởng thức nghệ thuật và ẩm thực bản địa. Đây là “chìa khóa” gia tăng giá trị cho mỗi hành trình, biến dòng sông thành điểm đến hấp dẫn, nơi du khách muốn nán lại lâu hơn.
