Từng luồng lạch, từng rặng dừa nước đến những nơi chim chóc thường bay về đậu... đều nằm trong trí nhớ của chú Ba. Lớp ký ức từ ngày xưa đến hiện tại cứ dàn trải lần lượt, mênh mang như sóng nước. Sông Đầm nằm trên địa phận hai phường Bàn Thạch và Quảng Phú (Đà Nẵng). Ở vùng này, ngoài trồng lúa, người dân còn sống bằng nghề đánh bắt cá tôm, và nay là du lịch.
Từ điểm xuất phát, chiếc ghe nhỏ chầm chậm băng qua đám sậy cao hơn đầu người. Chú Ba hiểu rõ, các loài cá ở sông Đầm rất dạn người. Chúng thường vọt lên mặt nước, cắt ngang mũi ghe. Bao nhiêu lớp người sinh ra và lớn lên quanh bến sông Đầm. Một số đã đến những vùng đất mới để lập nghiệp. Dẫu vậy, khi nghe nhắc về con cá sông Đầm, nỗi nhớ quê nhà lại hiện lên.
Buổi sáng là thời điểm người dân chèo ghe đi thả lưới. Ai cũng ghi nhớ một “bản đồ” đường đi của cá tôm. Tiếng lộc cộc khi gõ vào mạn ghe để lùa đàn cá mắc lưới dội khắp một vùng. Chú Ba nói rằng, để có được nguồn nước trong xanh cho sông Đầm là kết quả của sự chung tay bảo vệ từ người dân và chính quyền địa phương.
Ký ức chiến tranh
Những năm tháng chiến tranh, sông Đầm là địa bàn chiến lược, che chở cán bộ, quân dân ta. Tuổi thơ của chú Ba là những lần được cha mẹ đưa xuống hầm tránh địch. Chú vẫn còn lưu giữ mấy chiếc chum đựng nước cao gần một mét. Những chiếc chum đã từng được cất giấu giữa bãi sậy, là kho chứa lương thực cho người làng. Đó là gia tài của gia đình, một chứng tích để con cháu luôn ghi nhớ.
Thả đôi chân xuống nước, cảm giác mát lạnh ập đến. Đôi lúc, vài mảng bèo trôi vuốt nhẹ vào mạn ghe như muốn ôm ấp con người. Chú Ba chống cây sào, đẩy chiếc ghe lướt khoảng nửa tiếng đã đến khu vực đẹp nhất của sông Đầm. Có đoạn, chú đứng sững người nói rằng, có những khúc sông Đầm đã gắn chặt vào trí nhớ của mình. Chú thấy cảnh tượng ngày xưa, cả nhà bơi ngụp lặn giữa bãi sậy, tận dụng thân sậy che mắt quân thù. Cha của chú cùng dân làng đã ngã xuống bảo vệ quê hương.
Du lịch sinh thái
Nhìn từ xa, những tán lá dừa mầu xanh thẫm như một mái che giữa tiết trời đang sắp vào mùa hè của miền trung. Đó không chỉ là nơi nghỉ mát của những người đánh lưới, kéo tôm mà còn là ngôi nhà chung cho hơn tám mươi loài chim hoang dã. Trong đó, có loài cò ốc (còn gọi là cò nhạn, một loài động vật quý hiếm có tên trong Sách đỏ Việt Nam).
Khi ánh mặt trời dần đứng bóng, nắng vàng hắt xuống mặt nước tạo nên khung cảnh lấp lánh. Chú Ba chợt nói, chim chóc ăn no rồi, chuẩn bị bay về các ngọn cây. Bầu trời, đồng ruộng, sóng nước sông Đầm vẫn mở rộng thênh thang, không thấy điểm dừng...
Câu chuyện về những loài chim trời hay sự khốc liệt thời chiến đã trở nên quen thuộc trong mỗi chuyến đưa khách tham quan sông Đầm của chú Ba.
