Chuyên gia ủng hộ quyết định cấm lạm dụng hát nhép của Sở Văn hóa TP.HCM
PGS.TS Nguyễn Văn Thăng Long, Giảng viên Cao cấp ngành Truyền thông Chuyên nghiệp tại Đại học RMIT, đã chia sẻ quan điểm về thực trạng đáng báo động khi nhiều ca sĩ Việt Nam ngày càng lệ thuộc vào công nghệ để che giấu hạn chế chuyên môn và lạm dụng hát nhép. Trong bối cảnh đó, động thái mới nhất từ Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh nhằm chấn chỉnh tình trạng này được đánh giá là cần thiết và hợp lý, như một lời nhắc nhở rằng sự tự do trong nghệ thuật luôn phải đi đôi với trách nhiệm và tính trung thực.
Tình trạng hát nhép gây bức xúc trong ngành giải trí
Nhiều năm qua, không ít chương trình giải trí, sự kiện thương mại, thậm chí một số live show vẫn tồn tại tình trạng hát nhép hoặc lệ thuộc quá mức vào playback. Điều này khiến khán giả cảm thấy bị lừa dối khi bỏ tiền bạc, thời gian và cảm xúc để xem một màn biểu diễn "giả". Vấn đề này gắn liền trực tiếp với niềm tin của công chúng và phẩm giá nghề nghiệp của các nghệ sĩ, đòi hỏi sự can thiệp kịp thời từ cơ quan quản lý.
Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM đã ban hành văn bản nhằm đảm bảo tính trung thực và kỷ cương trong các hoạt động biểu diễn nghệ thuật trên địa bàn thành phố, trong đó nghiêm cấm việc ca sĩ lạm dụng hát nhép. Văn bản này không trái ngược với tinh thần của Nghị định 144/2020, mà là một sự điều chỉnh cần thiết để ngăn chặn việc hạ thấp tiêu chuẩn nghệ thuật. Khi Nghị định 144 bãi bỏ quy định cấm hát nhép, nó vô tình bị một bộ phận nghệ sĩ hiểu lầm là sự cởi trói cho hành vi này, dẫn đến tình trạng lạm dụng ngày càng phổ biến.
Lý do đằng sau quyết định cấm lạm dụng hát nhép
Thành phố Hồ Chí Minh, với vai trò là trung tâm biểu diễn lớn nhất cả nước, đã chứng kiến ngày càng nhiều phàn nàn từ khán giả về chất lượng live. Các vấn đề như nghệ sĩ "hát nhép nhưng quảng bá là live" hay show diễn sử dụng quá nhiều track thu sẵn đã thúc đẩy Sở Văn hóa phải ra văn bản chấn chỉnh. Quyết định này nhấn mạnh rằng việc lạm dụng bản ghi thay cho biểu diễn trực tiếp là không thể chấp nhận được, đồng thời đóng vai trò như một cơ chế bảo vệ quyền lợi của người mua vé.
Quyết định mới đảm bảo rằng hàng hóa và dịch vụ nghệ thuật hát nhạc sống được giao dịch đúng với mô tả, từ đó duy trì sự lành mạnh cho ngành công nghiệp văn hóa giải trí của thành phố. Sự kiên quyết này hoàn toàn tương đồng với làn sóng siết chặt kỷ cương tại các thị trường giải trí lớn nhất châu Á, chẳng hạn như Trung Quốc, nơi hành vi hát nhép bị xếp vào nhóm biểu diễn lừa dối và bị cấm tuyệt đối trong mọi hoạt động có thu phí.
Tác động tiêu cực của việc lạm dụng hát nhép
Một ca sĩ liên tục dựa vào hát nhép thường phản ánh ít nhất hai vấn đề nghiêm trọng. Đầu tiên, nhiều nghệ sĩ hiện nay đang bị cuốn vào vòng xoáy của văn hóa nội dung ngắn, nơi hình ảnh lung linh và vũ đạo được coi trọng hơn kỹ thuật thanh nhạc nền tảng. Khi nghệ sĩ quá lệ thuộc vào công nghệ để che đậy khiếm khuyết, họ đang tự tước đi khả năng kết nối tâm hồn với khán giả bằng âm thanh và giọng hát thật.
Ngoài ra, nếu nhiều nghệ sĩ lạm dụng phòng thu và playback để "cứu" mình trên sân khấu, văn hóa nghệ thuật biểu diễn âm nhạc sẽ trở nên lệch pha. Điều này khiến thế hệ trẻ hiểu sai về tiêu chuẩn nghề nghiệp, cho rằng chỉ cần ngoại hình và vũ đạo là đủ, còn giọng hát không quan trọng. Từ đó, thế hệ nghệ sĩ mới ít coi trọng việc luyện thanh, dẫn đến sự thiếu hụt các nghệ sĩ thực thụ với bản lĩnh chinh phục sân khấu biểu diễn.
Giải pháp toàn diện cho vấn đề hát nhép
Để giải quyết vấn đề lạm dụng hát nhép một cách văn minh, cần phân loại dựa trên mục đích biểu diễn và cam kết với khán giả. Hát nhép cần bị cấm tuyệt đối tại các đêm nhạc bán vé, chương trình tôn vinh tài năng và các cuộc thi tiếng hát chính thống, nơi khán giả bỏ tiền và thời gian để thưởng thức năng lực cốt lõi của nghệ sĩ. Ngược lại, việc hát đè hoặc hỗ trợ kỹ thuật có thể được chấp nhận trong các chương trình truyền hình đòi hỏi sự đồng bộ cao về kỹ thuật thu hình.
Tuy nhiên, giải quyết triệt để vấn đề không thể chỉ trông chờ vào một văn bản cấm, mà cần một hệ sinh thái hỗ trợ toàn diện. Ở góc độ quản lý, cần làm rõ các tiêu chí như chương trình nào bắt buộc live, chương trình nào được phép dùng playback, và mức độ nào là lạm dụng để áp dụng chế tài phù hợp. Đồng thời, tăng cường thanh tra, xử lý và công khai kết quả để tạo tính răn đe.
Với góc độ thị trường, giải pháp bền vững nhất chính là "Minh bạch hóa trải nghiệm". Các đơn vị tổ chức chương trình phải có nghĩa vụ niêm yết rõ ràng hình thức biểu diễn trên vé hoặc các ấn phẩm quảng bá. Ví dụ, nếu một chương trình sử dụng 50% nhạc đè hỗ trợ, khán giả cần được biết trước khi mua vé. Điều này tạo ra một thị trường sòng phẳng, nơi khán giả có quyền lựa chọn trả tiền cho sự chân thực hoặc một show diễn thuần túy giải trí thị giác.
Sự minh bạch này cũng sẽ là áp lực tích cực buộc các công ty quản lý phải đầu tư nghiêm túc hơn vào chất lượng nghệ sĩ của mình. Khi đó, khán giả đóng vai trò như trọng tài: họ sẵn sàng tẩy chay hoặc đòi hoàn tiền khi phát hiện live concert bán vé nhưng nghệ sĩ lại hát nhép, không theo đúng cam kết của đơn vị tổ chức. Truyền thông và báo chí cũng nên phân tích cho công chúng thấy sự khác biệt giữa một màn biểu diễn live đầy cảm xúc, đôi khi không hoàn hảo, với một phần thu âm hoàn hảo nhưng vô cảm.
