Nghiên cứu Harvard cảnh báo: Chất béo động vật làm tăng kích thước khối u đến 60%
Một nghiên cứu đăng tải trên tạp chí Nature Metabolism vào tháng 7/2025, do nhóm khoa học từ Trường Y Harvard (Mỹ) thực hiện, đã làm sáng tỏ mối liên hệ giữa chế độ ăn giàu chất béo và sự phát triển của khối u. Trong thí nghiệm trên chuột, các nhà nghiên cứu chia thành các nhóm với chế độ ăn khác nhau, bao gồm chất béo động vật như mỡ lợn, mỡ bò, bơ và dầu thực vật.
Kết quả cho thấy nhóm sử dụng nhiều chất béo động vật có tốc độ phát triển khối u tăng rõ rệt, với kích thước lớn hơn 40-60% so với nhóm đối chứng. Ngược lại, nhóm sử dụng dầu thực vật không ghi nhận xu hướng tương tự, mở ra góc nhìn mới về vai trò của chất béo trong dinh dưỡng.
Cơ chế phân tử: Chất béo động vật ức chế miễn dịch chống ung thư
Đi sâu vào cơ chế, nhóm nghiên cứu phát hiện chất béo động vật làm tăng nồng độ một số chất chuyển hóa trong máu, chẳng hạn như acylcarnitine chuỗi dài. Những chất này ức chế hoạt động của tế bào miễn dịch chống ung thư, đặc biệt làm giảm sản xuất interferon gamma (IFN-γ) – một yếu tố quan trọng giúp cơ thể nhận diện và tiêu diệt tế bào bất thường.
Trong khi đó, chất béo từ thực vật không tạo ra các chất chuyển hóa bất lợi này, thậm chí còn hỗ trợ bảo vệ chức năng miễn dịch. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là dầu thực vật có thể được sử dụng một cách tùy tiện.
Hướng dẫn chi tiết: Chọn và sử dụng dầu thực vật đúng cách để bảo vệ sức khỏe
Thực tế, cách lựa chọn và sử dụng dầu mới là yếu tố quyết định đến lợi ích sức khỏe. Dưới đây là những khuyến nghị quan trọng dựa trên nghiên cứu và chuyên gia dinh dưỡng:
- Ưu tiên dầu giàu chất béo không bão hòa: Các loại dầu như dầu ô liu, dầu cải (canola), dầu trà (trà xanh) chứa nhiều axit béo không bão hòa đơn (omega-9), có lợi cho tim mạch và giúp giảm cholesterol xấu LDL. Trong khi đó, dầu đậu nành, dầu ngô, dầu hạt lanh, dầu óc chó giàu axit béo không bão hòa đa (omega-3 và omega-6), góp phần giảm viêm, hỗ trợ não bộ và thị lực.
- Chú ý đến điểm bốc khói: Đây là nhiệt độ mà dầu bắt đầu bốc khói khi đun nóng. Vượt quá ngưỡng này, dầu có thể sinh ra các hợp chất có hại như acrolein, gây kích ứng đường hô hấp và ảnh hưởng xấu đến sức khỏe lâu dài. Dầu có điểm bốc khói cao như dầu đậu phộng, dầu ngô phù hợp để chiên xào, còn dầu ô liu nguyên chất hoặc dầu hạt lanh chỉ nên dùng trộn salad hoặc nấu ở nhiệt độ thấp.
- Thay đổi luân phiên các loại dầu: Không nên chỉ dùng một loại dầu cố định, vì mỗi loại có tỷ lệ axit béo khác nhau và chưa có loại nào đạt tỷ lệ lý tưởng cân bằng giữa chất béo bão hòa, không bão hòa đơn và không bão hòa đa. Việc thay đổi luân phiên giúp cân bằng dinh dưỡng tốt hơn.
- Ưu tiên cho nhóm đặc biệt: Đối với gia đình có người lớn tuổi hoặc người mắc bệnh tim mạch, rối loạn mỡ máu, nên ưu tiên dầu giàu omega-9 như dầu ô liu, dầu cải. Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) cũng khuyến nghị hạn chế chất béo bão hòa từ mỡ động vật, thay vào đó sử dụng dầu thực vật lành mạnh hơn.
Những sai lầm phổ biến khi sử dụng dầu ăn cần tránh
Bên cạnh việc chọn đúng loại dầu, tránh các thói quen sai lầm cũng quan trọng không kém:
- Mua dầu dung tích lớn để tiết kiệm: Dầu sau khi mở nắp dễ bị oxy hóa, đặc biệt nếu bảo quản ở nơi có ánh sáng hoặc nhiệt độ cao. Bao bì nhựa kém chất lượng có thể thôi nhiễm chất không mong muốn. Nên chọn chai nhỏ, dùng hết trong thời gian ngắn để đảm bảo chất lượng.
- Lo ngại về dầu đậu nành biến đổi gen: Các chuyên gia cho biết dầu tinh luyện từ đậu nành hầu như không còn chứa protein hay vật chất di truyền ban đầu. Nhiều cơ quan khoa học, bao gồm Bộ Nông nghiệp và Nông thôn Trung Quốc, đã khẳng định thông tin "dầu đậu nành biến đổi gen gây ung thư" là không có cơ sở.
- Sử dụng dầu chiên đi chiên lại nhiều lần: Khi bị đun nóng nhiều lần, dầu sẽ bị oxy hóa mạnh, sinh ra các chất độc hại và có thể tạo ra chất béo chuyển hóa (trans fat) – yếu tố làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch và có liên quan đến ung thư.
- Dùng dầu ép thủ công từ cơ sở nhỏ lẻ: Loại dầu này có thể không được kiểm soát chặt chẽ về nguyên liệu và quy trình, dễ nhiễm độc tố nấm mốc như aflatoxin – một chất đã được chứng minh có khả năng gây ung thư gan.
- Tiếp tục sử dụng dầu có mùi lạ, ôi khét: Đây là dấu hiệu dầu đã bị biến chất do oxy hóa, không còn an toàn để sử dụng dù chỉ một lượng nhỏ.
Có thể thấy, dầu ăn không phải cứ "có là dùng", mà cần lựa chọn và sử dụng đúng cách. Một thay đổi nhỏ trong thói quen nấu nướng, từ chọn loại dầu phù hợp, không tái sử dụng dầu chiên, đến bảo quản đúng cách, có thể giúp giảm đáng kể rủi ro sức khỏe về lâu dài. Theo Mỹ Diệu, việc áp dụng những khuyến nghị này không chỉ hỗ trợ phòng ngừa bệnh tật mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống.
