Bát đường đen nấu từ mía từ lâu đã trở thành nguyên liệu không thể thiếu trong nhiều món bánh truyền thống của người Việt, đặc biệt là các loại bánh như bánh tổ, bánh nổ, bánh ít gai. Đối với nhiều gia đình miền Trung, vị ngọt đậm đà và hương thơm đặc trưng của đường bát không chỉ là một phần của ẩm thực, mà còn gợi nhớ những ký ức ấm áp về những ngày sum vầy mỗi khi Tết đến xuân về.
Ba Thế Hệ Gắn Bó Với Nghề Nấu Đường
Suốt hàng chục năm qua, lò đường của ông Nguyễn Văn Nhân (67 tuổi) tại Đà Nẵng vẫn đều đặn đỏ lửa, duy trì hoạt động bền bỉ. Gia đình ông có đến ba thế hệ liên tiếp gắn bó với nghề nấu đường thủ công, nối tiếp nhau gìn giữ nghề cha truyền con nối. Dù công việc nặng nhọc và thu nhập không cao, ông Nhân vẫn kiên trì bám trụ với nghề xưa.
Ông Nhân chia sẻ: “Bỏ nghề thì dễ, nhưng tôi sợ sẽ mất đi hương vị riêng của sản vật quê hương mà ông cha để lại. Đây không chỉ là công việc mưu sinh, mà còn là cách chúng tôi bảo tồn di sản ẩm thực truyền thống.”
Một Trong Số Ít Lò Đường Thủ Công Còn Hoạt Động
Lò đường của gia đình ông Nhân là một trong số ít những cơ sở nấu đường bát thủ công còn hoạt động tại Đà Nẵng. Nơi đây thu hút nhiều tiểu thương tìm đến thu mua, sau đó phân phối về các chợ truyền thống trong và ngoài thành phố. Mỗi ngày, cơ sở này sản xuất hơn 1.000 bát đường để đáp ứng nhu cầu thị trường.
Đặc biệt, vào dịp Tết Nguyên đán, lò đường phải đỏ lửa từ 2 giờ sáng để kịp sản xuất hàng giao cho khách. Sự tất bật này phản ánh nhu cầu lớn đối với sản phẩm truyền thống trong những ngày lễ quan trọng.
Quy Trình Thủ Công Tỉ Mỉ Để Cho Ra Bát Đường Đúng Vị
Để tạo ra những bát đường mía thơm ngon đúng chuẩn, quy trình sản xuất phải trải qua nhiều công đoạn thủ công tỉ mỉ. Nước mía sau khi được lọc sạch cặn bã sẽ được đưa lên nồi gang lớn, đun sôi liên tục trong nhiều giờ đồng hồ và phải khuấy đều tay.
Khi nước mía chuyển sang dạng sánh đặc, mẻ đường được múc nhanh sang thùng gỗ mít. Sau đó, đường được đánh đều tay và rót vào những chiếc bát nhôm đã được quét sẵn một lớp dầu ăn. Việc rót đường phải được thực hiện ngay khi còn nóng và đều tay để đảm bảo trọng lượng chính xác.
Mỗi bát đường được rót qua ba lần để tạo hình hoàn chỉnh, trong đó phần “cục u” nhô lên trên mặt bát được xem là tiêu chuẩn không thể thiếu, biểu tượng cho chất lượng sản phẩm. Bát đường thành phẩm có màu nâu sẫm đặc trưng, cô đặc và tỏa ra hương thơm ngọt ngào quyến rũ.
Giá Bán Và Thách Thức Của Nghề Xưa
Đường bát được bán với giá khoảng 50.000 đến 60.000 đồng một cặp. Tuy nhiên, vào thời điểm cận Tết, nhu cầu tăng cao khiến việc sản xuất đôi khi không kịp để đáp ứng.
Bà Võ Thị Thanh (66 tuổi), vợ của ông Nhân, nhớ lại: “Trước kia, mỗi độ xuân về, lò đường trong thôn đỏ lửa suốt ngày đêm. Nhưng khi giá đường giảm sâu, nhiều người trồng mía đã bỏ ruộng, các lò thủ công cũng dần tắt lửa.”
Cuộc sống hiện đại với sự phổ biến của đường công nghiệp đã khiến nghề nấu đường thủ công ngày càng mai một. Lớp trẻ rời làng đi tìm kế sinh nhai ở nơi khác, khiến nghề xưa khó tìm được người kế thừa.
Bà Thanh tâm sự: “Mấy chục năm qua, gia đình chúng tôi vẫn giữ nghề cũ, bởi đó không chỉ là kế sinh nhai, mà còn là cách để lưu giữ hương vị Tết xưa mà cha ông để lại. Chúng tôi hy vọng thế hệ sau sẽ tiếp tục gìn giữ di sản này.”
Sự kiên trì của gia đình ông Nhân không chỉ là câu chuyện về nghề nghiệp, mà còn là minh chứng cho tinh thần bảo tồn văn hóa ẩm thực truyền thống trước những thay đổi của thời đại.
