Cảnh báo ngộ độc thực phẩm từ các món ăn ngày Tết: Chuyên gia chỉ rõ nguy cơ và cách phòng tránh
Theo BS-CKI Nguyễn Thị Diễm Hà từ Khoa Cấp cứu, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, trong những ngày Tết, nhiều gia đình có thói quen chuẩn bị sẵn các món ăn liền như bóp xổi, đồ ngâm chua, thịt khô hay hải sản khô để tiện đãi khách và dùng dần. Tuy nhiên, những món này thường được chế biến từ nhiều nguyên liệu trộn lẫn như rau củ, thịt cá sống và gia vị, tiềm ẩn nguy cơ nhiễm khuẩn cao nếu không đảm bảo vệ sinh.
Nguy cơ từ các món ăn truyền thống ngày Tết
Đặc điểm chung của các món ăn ngày Tết là chúng thường được chế biến từ nhiều nguyên liệu khác nhau. Nếu nguyên liệu không được rửa sạch kỹ hoặc dụng cụ chế biến không đảm bảo, vi khuẩn gây bệnh dễ dàng xâm nhập. Với các món ngâm chua, quá trình ủ kéo dài nhiều ngày, và nếu hũ đựng không đậy kín hoặc đặt ở nơi ẩm thấp, vi khuẩn từ môi trường bên ngoài có thể phát triển mạnh.
Trong khi đó, các loại khô như khô bò, khô mực nếu phơi sấy không được che chắn kỹ khỏi ruồi nhặng và bụi bặm cũng tiềm ẩn nguy cơ nhiễm khuẩn. Ngay cả sau khi chế biến, việc đóng gói và bảo quản trong tủ lạnh không đúng cách có thể khiến vi khuẩn sinh sôi, thậm chí lây nhiễm sang các thực phẩm khác.
Triệu chứng và dấu hiệu nguy hiểm của ngộ độc thực phẩm
BS Diễm Hà cho biết, các tác nhân thường gặp gây ngộ độc thực phẩm bao gồm vi khuẩn như Salmonella, E.coli, cùng với vi rút và ký sinh trùng. Thực phẩm hư hỏng do bảo quản sai cách cũng là nguyên nhân phổ biến. Tùy vào tác nhân và lượng thực phẩm nhiễm khuẩn, biểu hiện lâm sàng có thể từ rối loạn tiêu hóa đơn thuần đến ảnh hưởng thần kinh, thậm chí suy đa cơ quan.
Khi bị ngộ độc mức độ nhẹ, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như:
- Buồn nôn và nôn ói
- Đau bụng và tiêu chảy
- Sốt và mệt mỏi do mất nước
Tuy nhiên, nhiều trường hợp diễn tiến nhanh với dấu hiệu mất nước rõ rệt như khô miệng, khát nhiều, chóng mặt, co rút cơ, và tiểu ít. Trẻ nhỏ và người cao tuổi là nhóm dễ bị biến chứng do sức đề kháng kém. Những dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm bao gồm:
- Tiêu chảy liên tục trên 6 lần mỗi ngày
- Tiêu ra máu hoặc nôn ra máu
- Sốt cao không giảm sau 24 giờ
- Đau bụng dữ dội và rối loạn ý thức
Trong các tình huống này, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế ngay để tránh nguy cơ tử vong.
Biện pháp phòng ngừa ngộ độc thực phẩm dịp Tết
Để phòng tránh ngộ độc thực phẩm, BS Diễm Hà khuyến cáo người dân cần cẩn trọng ngay từ khâu chọn mua nguyên liệu. Thực phẩm nên có nguồn gốc rõ ràng, còn tươi và không có mùi lạ. Đối với các món chế biến sẵn, nên mua tại cơ sở uy tín, còn hạn sử dụng và có bao bì nguyên vẹn. Các sản phẩm có dấu hiệu méo mó, phồng to, rò rỉ nước hoặc mùi bất thường cần loại bỏ ngay.
Khâu bảo quản đóng vai trò then chốt. Thịt, cá và hải sản nên được bảo quản trong ngăn đông tủ lạnh nếu chưa sử dụng ngay. Thực phẩm sau khi nấu chín chỉ nên để ở nhiệt độ phòng tối đa 2 giờ, sau đó cần làm nguội nhanh và bảo quản lạnh. Khi dùng lại, phải hâm nóng kỹ trước khi ăn. Dù bảo quản trong tủ lạnh, thực phẩm cũng không nên để quá lâu vì vi khuẩn vẫn có thể phát triển chậm ở nhiệt độ thấp.
Bên cạnh đó, việc giữ gìn vệ sinh trong quá trình chế biến là yếu tố không thể xem nhẹ. Rau, củ, thịt cá cần được rửa sạch dưới vòi nước chảy. Dụng cụ chế biến nên tách riêng thực phẩm sống và chín để tránh nhiễm khuẩn chéo. Hũ đựng đồ ngâm cần đậy kín, đặt nơi khô ráo và thoáng mát.
Các chuyên gia nhấn mạnh, Tết là dịp sum vầy, nhưng không nên vì tiện lợi hay chủ quan mà đánh đổi sức khỏe. Thay vì dự trữ quá nhiều món ăn dùng dài ngày, mỗi gia đình nên mua và chế biến vừa đủ, ưu tiên thực phẩm tươi mới. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ ngộ độc, đặc biệt ở trẻ em và người cao tuổi, cần theo dõi sát và đến cơ sở y tế sớm nếu triệu chứng không cải thiện.
