Nhà báo Nguyễn Đức Thi (1919-1998), thường gọi là Đức Thi, bút danh Trường Thi và Thúc Di, là một trong những cây bút chủ lực của Báo Nhân Dân trong suốt nhiều thập kỷ. Ông sinh ra và lớn lên tại phường Trường Thi, thành phố Vinh, Nghệ An, nơi thân sinh là cụ Nguyễn Đức Tư từ Hà Nội vào lập nghiệp. Chính vùng đất này đã truyền cảm hứng cho bút danh Trường Thi, thể hiện tình yêu quê hương thứ hai.
Xuất thân và con đường đến với cách mạng
Gia đình ông thuộc tầng lớp tư sản, với xưởng in Tân Lập do cha ông sáng lập năm 1924, sau đổi thành Nhà in Nguyễn Đức Tư - một trong những cơ sở in hiện đại nhất Vinh thời bấy giờ. Dù giàu có, ông bà Nguyễn Đức Tư vẫn hướng con cái theo con đường cách mạng. Đức Thi từng học tại Quốc học Vinh và Trường Bưởi, những trường danh giá nhất thời đó.
Trong Cách mạng Tháng Tám, khi đang là sinh viên Trường Luật Hà Nội, ông trở thành hạt nhân trong phong trào Thanh niên Cứu Quốc ở Nghệ An, sau đó giữ chức Bí thư Tỉnh đoàn. Ông được kết nạp vào Đảng năm 1949. Trong kháng chiến chống Pháp, ông là Ủy viên thư ký Ủy ban Kháng chiến hành chính tỉnh Nghệ An, đồng thời là Khu đoàn phó Đoàn Thanh niên Việt Nam Liên khu 4 và Phó Chủ tịch Khu đoàn sinh viên Việt Nam Liên khu 4.
Sự nghiệp báo chí tại Báo Nhân Dân
Năm 1955, ông được điều động về làm phóng viên Báo Nhân Dân, cùng đợt với nhiều tên tuổi lớn như Phan Đăng Tài, Đặng Phò, Hà Đăng, Trần Quỳnh... Với học vấn cao và tính cần cù, ông lần lượt giữ các chức vụ: Phó Trưởng ban Công thương, Trưởng ban Thư ký Biên tập, Trưởng ban Văn hóa Văn nghệ. Đặc biệt, ông từng làm Trưởng đoàn chuyên gia Báo Nhân Dân tại Campuchia, giúp xây dựng tờ báo Pro-chia-chuôn (Nhân Dân) của Đảng Nhân Dân Campuchia ngay từ những ngày đầu.
Nhà báo Đặng Minh Phương (1928-2026) kể: “Không những phải thường xuyên nghiên cứu, nắm vững đường lối, chủ trương của Đảng để viết xã luận, chuyên luận, nhà báo Đức Thi còn đi đến các địa phương xa xôi để tìm hiểu tình hình thực tế. Những bài bút ký, phóng sự của ông về các lớp vừa học, vừa làm ở xã Tân Cương (Thái Nguyên); phong trào y tế ở huyện Quan Hóa (Thanh Hóa cũ); phong trào thi đua 'dạy tốt, học tốt' ở trường Bắc Lý, Hà Nam; những bài biểu dương chiến sĩ thi đua ngành y tế Trần Xuân Đậu, tinh thần Trần Văn Ơn, khí phách Lê Mã Lương... đã được bạn đọc rất hoan nghênh. Ông đã viết hàng loạt bài 'Nói chuyện với bạn trẻ' về thanh niên 'ba sẵn sàng', về thi đua học tập và lao động với năng suất cao, gây ấn tượng sâu sắc trong lòng bạn đọc”.
Những đóng góp cho báo chí và ngoại giao nhân dân
Ông còn là tác giả của nhiều bài khảo cứu có giá trị học thuật cao về Nguyễn Du, đại thi hào Ý Đăng-tơ, nhà cải cách xã hội Gian Hút (Tiệp Khắc), triết gia Li-ích Xương Hô (Triều Tiên). Thời gian làm Trưởng đoàn chuyên gia tại Campuchia, ông cùng các đồng nghiệp đã giúp đào tạo phóng viên, xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật cho báo Pro-chia-chuôn, đồng thời làm phóng viên thường trú. Ghi nhận những đóng góp xuất sắc, Đảng và Nhà nước Campuchia đã trao tặng ông nhiều phần thưởng quý. Nhà báo Đức Thi còn là một nhà ngoại giao nhân dân, góp phần vun đắp tình hữu nghị Việt Nam - Campuchia.
Nhân cách và đời sống riêng
Dù xuất thân tư sản và giữ chức vụ quan trọng, ông luôn sống giản dị, hòa đồng, hóm hỉnh. Ông ít quan tâm đến chức vụ và tiền bạc. Các con gái của ông kể rằng cả đời ông không cầm tiền, không biết tiêu tiền; vợ ông, bà Hoàng Thị Phước An, người con gái quê Tùng Ảnh (Đức Thọ), hoa khôi thành phố Vinh một thời, đảm đương mọi việc nhà. Ông dạy con cái trước hết phải lao động không ngừng, không được nói dối. Cả bốn người con của ông đều học giỏi, tốt nghiệp đại học và đều trở thành đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam.
