TS Nguyễn Mạnh Hùng, người sáng lập Công ty Sách Thái Hà, cùng các cộng sự đang chuẩn bị mang sách Việt Nam tham dự Hội sách Quốc tế Bắc Kinh lần thứ 32, diễn ra từ ngày 17 đến 21 tháng 6 năm 2026. Với niềm tin rằng Việt Nam có những câu chuyện đủ sâu sắc để chạm đến nhân loại, ông kêu gọi sự chung tay của các tác giả, dịch giả và nhà xuất bản để đưa văn học Việt ra thế giới.
Khát vọng giải thưởng quốc tế
Nhắc đến các giải thưởng sách lớn như Nobel Văn học, Booker, hay National Book Award, nhiều người thường nghĩ đến những tác giả đến từ các nền văn học lớn. TS Nguyễn Mạnh Hùng chia sẻ: "Mỗi khi một quốc gia châu Á có tác giả nhận giải lớn, tôi đều vui. Nhưng niềm vui ấy luôn đi kèm câu hỏi: Bao giờ đến lượt Việt Nam?"
Năm 2016, nhà văn Hàn Quốc Han Kang giành giải Booker Quốc tế với tiểu thuyết Người ăn chay, và năm 2024 bà tiếp tục nhận Nobel Văn học. Đây không chỉ là thành công cá nhân mà còn là chiến thắng của cả hệ sinh thái xuất bản Hàn Quốc. Tương tự, năm 2026, nhà văn Đài Loan (Trung Quốc) Yang Shuang-zi nhận giải Booker Quốc tế với Taiwan Travelogue.
Những thành công này cho thấy một tác phẩm muốn vươn xa cần có tác giả tài năng, dịch giả xuất sắc, nhà xuất bản uy tín và một chiến lược bài bản để tiếp cận thị trường quốc tế. Các quốc gia như Albania, Hungary, dù không có thị trường sách lớn, vẫn có tác giả được vinh danh nhờ sự kiên trì và chiến lược rõ ràng.
Thực trạng xuất bản Việt Nam
Theo TS Nguyễn Mạnh Hùng, Việt Nam không thiếu những câu chuyện hay. Lịch sử hàng nghìn năm, văn hóa đa dạng, và những biến động xã hội là chất liệu phong phú cho văn học. Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là: Chúng ta đã mang sách ra thế giới đủ nhiều, đủ chuyên nghiệp chưa? Câu trả lời là chưa.
Muốn có giải thưởng quốc tế, sách Việt phải có mặt trên bàn làm việc của biên tập viên quốc tế, được dịch sang ngôn ngữ phổ biến, và có người giới thiệu, kết nối. "Không có con đường tắt, không có phép màu, chỉ có sự kiên trì," ông nhấn mạnh.
TS Nguyễn Mạnh Hùng đã tham dự nhiều hội sách lớn như Frankfurt, và nhận thấy các quốc gia thành công đều có chiến lược: tham gia hội sách đều đặn, làm catalogue bản quyền tiếng Anh, có bản dịch mẫu, hồ sơ tác giả, người đại diện bản quyền, quỹ hỗ trợ dịch thuật và truyền thông quốc tế. Họ không chờ đến khi có giải mới mang sách đi, mà chính nhờ mang sách đi nhiều năm mới có ngày nhận giải.
Hành động cụ thể: Hội sách Bắc Kinh 2026
Tháng 6 năm 2026, Hội sách Quốc tế Bắc Kinh lần thứ 32 sẽ diễn ra tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia Trung Quốc, với quy mô khoảng 60.000 mét vuông và hơn 1.700 đơn vị tham gia. Đây là một trong những hội sách lớn nhất châu Á.
Bốn thành viên của Công ty Sách Thái Hà đã sẵn sàng lên đường. Họ không chỉ tham quan hay học hỏi, mà mang theo sứ mệnh cụ thể: giới thiệu sách Việt, tác giả Việt, bản quyền Việt và văn hóa Việt. TS Nguyễn Mạnh Hùng kêu gọi các tác giả hiểu rằng một cuốn sách muốn đi xa cần bắt đầu từ những bước nhỏ: một bản giới thiệu bằng tiếng Anh, một bản dịch mẫu, một cuộc gặp với nhà xuất bản nước ngoài, và sự kiên trì theo đuổi.
"Một cơ hội nhỏ hôm nay có thể trở thành hợp đồng bản quyền ngày mai, rồi thành bản dịch tốt, và đưa sách Việt đến độc giả quốc tế. Biết đâu một ngày nào đó, tác phẩm ấy sẽ lọt vào danh sách đề cử giải thưởng lớn," ông nói.
Kêu gọi chung tay
TS Nguyễn Mạnh Hùng tin rằng Việt Nam có tác giả xứng đáng và những câu chuyện đủ sâu sắc để chạm đến nhân loại. Nhưng niềm tin phải được biến thành hành động. Ông kêu gọi các tác giả, dịch giả, nhà xuất bản, nhà nghiên cứu và nhà văn hóa cùng chung tay: "Chúng ta không đi Bắc Kinh chỉ cho một chuyến đi. Chúng ta đi để gieo hạt: gieo hạt cho bản quyền Việt, văn học Việt, tri thức Việt, và cho ngày sách Việt Nam được thế giới vinh danh."
"Các nước đã có giải lớn vì họ kiên trì mang sách ra thế giới. Việt Nam muốn có giải lớn thì cũng phải kiên trì như vậy. Không có cách nào khác. Và chúng ta bắt đầu ngay bây giờ, từ Hội sách Bắc Kinh tháng 6 này," ông khẳng định.
Bài viết được thực hiện dựa trên chia sẻ của TS Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Chủ tịch Hội sách Frankfurt trao thư mời cho đơn vị Việt Nam, và những ấn tượng từ Hội chợ sách quốc tế Saint Petersburg.
