Ngày 22/5, Báo Thể thao và Văn hóa (Thông tấn xã Việt Nam) tổ chức lễ công bố Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn lần thứ 7 năm 2026, với 1 Giải thưởng Lớn, 6 giải Khát vọng Dế Mèn và 4 Tặng thưởng của Hội đồng giám khảo.
Giải thưởng Lớn 'Thành tựu trọn đời - Hiệp sĩ Dế Mèn'
Giải thưởng Lớn 'Thành tựu trọn đời - Hiệp sĩ Dế Mèn' được trao cho cố Phó Giáo sư-Tiến sỹ, họa sỹ, đạo diễn, Nghệ sĩ Nhân dân Ngô Mạnh Lân (1934-2021). Giải thưởng ghi nhận những cống hiến trọn đời của ông cho nghệ thuật thiếu nhi, với các tác phẩm kinh điển như Chuyện ông Gióng, Mèo con, Trê Cóc, đặc biệt là những bức tranh minh họa để đời cho tác phẩm Dế Mèn phiêu lưu ký.
Cả sự nghiệp sáng tạo vì thiếu nhi Việt Nam
Những cống hiến của Nghệ sĩ Nhân dân Ngô Mạnh Lân cho nghệ thuật thiếu nhi trước hết nằm ở mảng phim hoạt hình. Ông sở hữu gia tài 22 bộ phim, trong đó đạo diễn 17 bộ và làm họa sĩ cho 5 bộ. Năm 1962, sau khi tốt nghiệp Đại học Điện ảnh Quốc gia Liên bang Xô Viết (VGIK) với tấm bằng đỏ xuất sắc, ông trở về nước và làm việc tại Xưởng phim Hoạt họa và búp bê Việt Nam (nay là Hãng phim Hoạt hình Việt Nam). Bắt đầu sự nghiệp làm phim với bộ phim Một ước mơ (1963), ông trở thành cánh chim đầu đàn của hãng, góp phần nâng tầm phim hoạt hình Việt Nam.
Bên cạnh phim hoạt hình, ông có đóng góp quan trọng trong lĩnh vực minh họa sách báo thiếu nhi. Những tranh minh họa tươi vui, hóm hỉnh của ông trên báo Thiếu niên Tiền phong, Nhi đồng và trong các tác phẩm của Tô Hoài, Nguyễn Đình Thi, Võ Quảng, Phạm Hổ… đã trở thành một phần tuổi thơ của nhiều thế hệ. Đặc biệt, ông có tới 3 lần vẽ Dế Mèn: lần đầu năm 1959 cho bản dịch tiếng Nga của Dế Mèn phiêu lưu ký tại Liên Xô, lần thứ hai năm 1972 với phiên bản chân thực hơn, và lần thứ ba năm 1989 vẽ bìa và minh họa cho tác phẩm. Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng, nếu nhà văn Tô Hoài là 'cha đẻ' của Dế Mèn bằng ngôn ngữ, thì Nghệ sĩ Nhân dân Ngô Mạnh Lân đã 'sinh ra' nhân vật này bằng hình ảnh.
Không chỉ dừng lại ở phim hoạt hình hay minh họa sách, ông còn góp phần định hình phong cách truyện tranh Việt Nam hiện đại với các tác phẩm như Trê Cóc, Đồng tiền Vạn Lịch, Mụ Lường, Sự tích núi Ngũ Hành, Đám cưới chuột... Những đóng góp của ông được ghi nhận bằng nhiều giải thưởng: Huân chương Lao động hạng Nhất năm 1998 và Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật năm 2007.
Đánh giá từ Hội đồng giám khảo
Nhà thơ Trần Đăng Khoa, Chủ tịch Hội đồng giám khảo, nhận xét: 'Vinh danh Nghệ sĩ Nhân dân Ngô Mạnh Lân là lựa chọn hợp lý. Ông vẽ minh họa cho Dế Mèn phiêu lưu ký từ năm 1959, những tranh in đẹp đã trở thành ký ức tuổi thơ của nhiều thế hệ. Ông còn có đóng góp lớn cho phim hoạt hình và minh họa sách thiếu nhi.' Họa sĩ Thành Chương, thành viên Hội đồng giám khảo, chia sẻ: 'Sống và làm việc với ông, tôi thấy đó là một con người cực kỳ tử tế, tốt bụng, hiền lành, chân tình và thật sự tài năng. Giải thưởng thành tựu trọn đời dành cho nghệ thuật thiếu nhi vinh danh ông là hoàn toàn xứng đáng.' Ông nhấn mạnh: 'Ông không chỉ vẽ đẹp, vẽ hay mà còn tạo ra phong cách riêng, ảnh hưởng đến nhiều họa sĩ sau này. Giá trị lớn trong sáng tác của ông nằm ở chiều sâu tư liệu và sức sống lâu dài của tác phẩm.'
Giải thưởng thiếu nhi có nhiều đổi mới
Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn khởi xướng từ năm 2020, trao cho các sáng tác, trình diễn nghệ thuật xuất sắc 'của thiếu nhi' hoặc 'vì thiếu nhi', gồm Giải thưởng Lớn 'Hiệp sĩ Dế Mèn' và các giải 'Khát vọng Dế Mèn' cùng Tặng thưởng của Hội đồng giám khảo. Qua 6 mùa giải, đã có 4 giải Hiệp sĩ Dế Mèn trao cho nhà văn Nguyễn Nhật Ánh (2020), Trần Đức Tiến (2023), Lý Lan (2024) và nhạc sĩ Phạm Tuyên (2025); cùng 27 giải Khát vọng Dế Mèn và 4 Tặng thưởng, trong đó có 8 tác giả thiếu nhi.
Năm nay, Ban Tổ chức nâng tầm giải thưởng với nhiều đổi mới quan trọng, phù hợp với Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và Chỉ thị 04-CT/TW của Ban Bí thư. Giải thưởng hướng tới mục tiêu dài hạn: kiến tạo hệ sinh thái văn hóa-nghệ thuật cho thiếu nhi trong kỷ nguyên số, thúc đẩy chuyển hóa tác phẩm đoạt giải thành sản phẩm văn hóa lan tỏa rộng, đóng góp cho ngành công nghiệp văn hóa. Giải thưởng cũng tiếp tục thúc đẩy văn hóa đọc trong nhân dân, đặc biệt là thiếu nhi.
Kết quả mùa giải năm nay cho thấy biên độ sáng tạo được mở rộng ở cả tác giả lẫn tác phẩm. Giải thưởng có 4 thiếu nhi lọt vòng chung khảo, được ghi nhận với 1 Giải Khát vọng Dế Mèn và 3 Tặng thưởng của Hội đồng giám khảo.
Kết quả Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn lần 7 - 2026
I. Giải thưởng Lớn 'Thành tựu trọn đời - Hiệp sĩ Dế Mèn'
- Nghệ sĩ Nhân dân Ngô Mạnh Lân
II. Giải Khát vọng Dế Mèn
- 100 cái chân (truyện của Nguyễn Ngọc Thuần, Nhà xuất bản Trẻ)
- Bà nội kỳ lạ nhứt thế gian (bản thảo truyện dài của Nguyễn Thị Như Hiền)
- Bộ tranh Việt Nam qua nét vẽ của Hải Nam của họa sĩ Nguyễn Đăng Hải Nam (16 tuổi)
- Chú robot tưởng mình là người (truyện của Lê Anh Vinh, Nhà xuất bản Kim Đồng)
- Series hoạt hình Wolfoo và hệ sinh thái sáng tạo từ phim (Sconnect Việt Nam)
- Yersin - Khúc hát Cá Ông (truyện tranh của Tạ Huy Long, Nhà xuất bản Kim Đồng)
III. Tặng thưởng của Hội đồng giám khảo
- Bác sách bụng to (bản thảo tập thơ của Vũ Ngọc Diệp, 11 tuổi)
- Bộ tranh Tiếng nói đại dương của họa sĩ nhí Nguyễn Minh Quân (11 tuổi)
- Những câu chuyện về công tử mơ mộng cùng chùm tác phẩm về chú mèo (bản thảo tranh truyện của Lê Nhã Uyên, 10 tuổi)
- Phép màu của Kurt (nhạc kịch do Học viện nghệ thuật STARLAB sản xuất)
Lễ trao giải diễn ra chiều 22/5 tại Hà Nội. Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn lần thứ 7 tiếp tục khẳng định sự vận động tích cực của nghệ thuật thiếu nhi Việt Nam, vừa gìn giữ chiều sâu nhân văn và văn hóa truyền thống, vừa mở rộng biên độ sáng tạo, tiếp cận công nghệ và phát triển hệ sinh thái công nghiệp văn hóa dành cho thiếu nhi.
