Thành tích ấn tượng tại kỳ thi Olympic Toán học châu Á (AIMO) 2025-2026 không chỉ khẳng định năng lực vượt trội của học sinh Trường Trung học cơ sở Năng khiếu (Trường Đại học Sư phạm Hà Nội) mà còn chứng minh hiệu quả trong định hướng phát hiện và bồi dưỡng tư duy toán học, năng lực hội nhập quốc tế ngay từ cấp trung học cơ sở. Phóng viên đã có cuộc trao đổi với thầy Phạm Minh Phương, Hiệu trưởng nhà trường, về hành trình này.
Quá trình phát hiện và bồi dưỡng học sinh năng khiếu
Phóng viên: Thưa thầy, kết quả của học sinh tại AIMO 2025-2026 phản ánh chất lượng đào tạo của nhà trường. Nhà trường đã xây dựng quy trình phát hiện và bồi dưỡng học sinh năng khiếu như thế nào?
Thầy Phạm Minh Phương: Tại Trường THCS Năng khiếu, quá trình này không phải là một chiến dịch ngắn hạn kiểu "luyện gà chọi", mà là một quá trình dài hạn, bài bản, có lộ trình, tạo nên một hệ sinh thái giáo dục bền vững. Ngay từ khâu đầu vào, thông qua bài đánh giá năng lực tổng hợp, nhà trường đã chọn lọc được những học sinh có tư duy tốt. Khi các em bước vào lớp 6, thông qua mô hình học tập chính khóa kết hợp với hệ thống câu lạc bộ văn hóa phong phú như Toán, Toán tiếng Anh, Tin học, Khoa học tự nhiên và Công nghệ, STEM, Văn học, tiếng Anh..., nhà trường tạo không gian để các em bộc lộ tư duy một cách tự nhiên. Các thầy cô đóng vai trò là người quan sát, phát hiện năng lực nổi trội để kịp thời định hướng.
Mỗi học sinh năng khiếu là một cá tính riêng biệt. Nhà trường xây dựng lộ trình bồi dưỡng linh hoạt, phù hợp với nhịp độ phát triển của từng em. Bên cạnh nâng cao học thuật, nhà trường chú trọng bồi dưỡng tiếng Anh chuyên ngành và năng lực tâm lý. Thành công tại một cuộc thi chuẩn quốc tế như AIMO đòi hỏi các em phải có tư duy logic sắc bén bằng ngôn ngữ toàn cầu và bản lĩnh vững vàng trước áp lực. Đó là kết quả của quá trình rèn luyện đồng bộ. Mục tiêu dài hạn là tạo bệ phóng vững chắc về kiến thức, kỹ năng và nhân cách từ bậc THCS, để các em sẵn sàng bứt phá ở bậc học cao hơn và trở thành công dân toàn cầu.
Phát hiện năng lực Toán học: Không chỉ dựa vào điểm số
Phóng viên: Theo thầy, việc phát hiện năng lực Toán học ở học sinh THCS cần bắt đầu từ đâu? Làm thế nào để nhận diện học sinh có tố chất tư duy nổi bật, thay vì chỉ đánh giá qua điểm số?
Thầy Phạm Minh Phương: Việc phát hiện năng lực Toán học không bắt đầu từ điểm số hay số lượng bài toán khó giải được, mà từ sự quan sát tinh tế của người thầy dựa trên các yếu tố cốt lõi: Sự tò mò và cách đặt vấn đề; tư duy logic và khả năng trừu tượng hóa; tính linh hoạt, sáng tạo trong giải quyết vấn đề; và trên hết là sự say mê, kiên trì của học sinh. Mỗi học sinh năng khiếu là một cá tính riêng, nhà trường xây dựng lộ trình bồi dưỡng linh hoạt, phù hợp với từng em.
Giảm áp lực thành tích, khơi gợi đam mê
Phóng viên: Nhiều ý kiến cho rằng học sinh hiện nay chịu áp lực thành tích lớn. Nhà trường làm thế nào để việc bồi dưỡng học sinh giỏi không trở thành áp lực mà thực sự khơi gợi đam mê?
Thầy Phạm Minh Phương: Nhà trường luôn xác định việc bồi dưỡng học sinh năng khiếu cần có quá trình bài bản, do các thầy cô có năng lực và kinh nghiệm. Học sinh được khuyến khích bộc lộ và phát huy tiềm năng. Áp lực đôi khi đến từ kỳ vọng của gia đình. Thấu hiểu điều đó, nhà trường tổ chức các buổi gặp mặt, tọa đàm với chuyên gia tâm lý, giúp phụ huynh có cái nhìn đúng đắn để đồng hành cùng con. Bên cạnh các câu lạc bộ văn hóa, các em còn được tham gia câu lạc bộ nghệ thuật, thể thao. Học sinh không chỉ học giỏi mà còn chơi thể thao giỏi, có nhiều dự án âm nhạc, mỹ thuật. Mỗi ngày đến trường là một ngày vui.
Kết hợp tư duy và ngoại ngữ trong giáo dục
Phóng viên: AIMO là sân chơi quốc tế với đề thi bằng tiếng Anh. Nhà trường nhìn nhận thế nào về xu hướng kết hợp năng lực tư duy và ngoại ngữ?
Thầy Phạm Minh Phương: Xu hướng này không đơn thuần là trào lưu, mà là yêu cầu sống còn của giáo dục hiện đại. Ngoài tăng cường giờ học tiếng Anh, chúng tôi có các câu lạc bộ Toán tiếng Anh và khoa học bằng tiếng Anh. Học sinh không chỉ học giỏi tiếng Anh mà hướng tới tư duy bằng tiếng Anh, sử dụng như ngôn ngữ thứ hai để nghiên cứu. Vì vậy, các sân chơi quốc tế không phải là trở ngại. Việc tiếp cận sớm giúp các em cọ xát, mở mang kiến thức, rèn luyện bản lĩnh và định vị bản thân trên bản đồ thế giới.
Vai trò của người thầy trong đào tạo học sinh năng khiếu
Phóng viên: Trong quá trình đào tạo, vai trò của người thầy được thể hiện như thế nào, đặc biệt trong việc truyền cảm hứng và đồng hành?
Thầy Phạm Minh Phương: Tại trường, nơi hội tụ học sinh có tư duy sắc bén và cá tính mạnh, vai trò của người thầy không còn dừng lại ở truyền thụ kiến thức mà chuyển sang truyền cảm hứng, thiết kế trải nghiệm và đồng hành tin cậy. Người thầy biết khơi gợi sự tò mò qua câu hỏi mở, đưa vẻ đẹp môn học vào bài giảng. Khi giáo viên đứng trên bục giảng với niềm đam mê thật sự, ngọn lửa ấy sẽ lan tỏa. Học sinh học vì yêu thích, vì say mê khám phá - đó là động lực bền vững nhất. Giáo viên tôn trọng sự khác biệt, không áp đặt tư duy, sẵn sàng đồng hành, tranh luận và chấp nhận thử nghiệm chưa thành công. Khi tham gia các sân chơi lớn, thầy cô hỗ trợ tâm lý, giúp các em cân bằng cảm xúc. Nhà trường bồi dưỡng bằng tình yêu thương và thấu hiểu, tạo môi trường an toàn để học sinh biết rằng dù kết quả thế nào, tình yêu và niềm tin của thầy cô vẫn không thay đổi.
Định hướng tương lai
Phóng viên: Nhà trường có định hướng gì để tiếp tục phát hiện, bồi dưỡng học sinh có tiềm năng trong các lĩnh vực khoa học cơ bản?
Thầy Phạm Minh Phương: Trong thời gian tới, nhà trường tập trung vào một số định hướng chiến lược. Trước hết, duy trì và nâng cao chất lượng các câu lạc bộ hiện có, mở rộng thêm các câu lạc bộ khoa học chuyên sâu như Vật lý, Hóa học, Sinh học. Đặc biệt, dự kiến thí điểm mô hình Trại hè Toán và Tin học, hướng tới mở rộng quy mô cả nước. Bên cạnh đó, tận dụng nguồn lực chất xám từ đội ngũ giáo sư, tiến sĩ, chuyên gia của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội và Trường THPT chuyên Đại học Sư phạm Hà Nội. Một định hướng quan trọng khác là đẩy mạnh hội nhập quốc tế, mở rộng giảng dạy các môn khoa học bằng tiếng Anh, chuẩn hóa giáo trình và đưa học sinh tham gia các sân chơi về phát minh, sáng chế, nghiên cứu khoa học trẻ trên phạm vi toàn cầu, thay vì chỉ dừng lại ở các cuộc thi giải Toán.
AIMO (Asian International Mathematical Olympiad) là đấu trường Toán học châu Á, được tổ chức lần đầu năm 2012 bởi Ủy ban Olympic Toán học châu Á, với sự tham gia thường niên của khoảng 150.000 học sinh từ hơn 20 quốc gia và vùng lãnh thổ, bao gồm Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Nga, Ấn Độ, Brazil, Đài Loan, Singapore, Thái Lan, Kazakhstan, Malaysia, Myanmar, Philippines, Thổ Nhĩ Kỳ, Hồng Kông (Trung Quốc), Việt Nam... (QUỲNH NGUYỄN)
