Những hoài nghi về sự can thiệp của người lớn vào các dự án tại cuộc thi khoa học kỹ thuật quốc gia lại bùng lên mạnh mẽ sau kết quả các đấu trường quốc tế năm nay. PGS.TS Nguyễn Phong Điền, Phó giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội, cho rằng trong bối cảnh đất nước coi khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là chìa khóa vàng cho tăng trưởng kinh tế, việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là nhiệm vụ sống còn. Hệ thống giáo dục cần tạo ra những thế hệ trẻ được đào tạo bài bản và có niềm đam mê tự nguyện với các ngành kỹ thuật. Kỳ thi khoa học kỹ thuật quốc gia, tập trung vào giáo dục STEM, chính là sân chơi thúc đẩy điều đó cho học sinh phổ thông.
Vì sao mãi lùm xùm?
Bên cạnh những giá trị không thể phủ nhận, kỳ thi này đang gánh chịu áp lực và hoài nghi từ dư luận. Ông Điền nhấn mạnh cần nhìn thẳng vào gốc rễ của những lùm xùm. Hiện nay, việc vào đại học không còn quá khó, nhưng áp lực lại dồn vào các ngành hot như Công nghệ thông tin, Vi mạch bán dẫn, Tự động hóa, Cơ điện tử. Tỷ lệ chọi ở những ngành này rất gay gắt, khiến giải thưởng tại kỳ thi KHKT quốc gia trở thành chiếc vé vàng để được tuyển thẳng.
PGS Nguyễn Phong Điền cho rằng cuộc thi đã đạt được một số thành tựu, nhưng câu hỏi đặt ra là tại sao dư luận vẫn lùm xùm. Theo ông, vấn đề cốt lõi là tỷ lệ đóng góp của học sinh trong sản phẩm. Liệu kết quả đó có xứng đáng để đổi lấy suất tuyển thẳng đại học? Ông cho rằng chỉ có ban giám khảo mới đủ năng lực đánh giá chính xác điều này thông qua kiểm tra, đánh giá và đối thoại trực tiếp.
Thay đổi đặc quyền tuyển thẳng đại học
Để xóa tan hoài nghi, ông Điền đề xuất hai giải pháp. Một là công khai hóa và nâng cao chất lượng ban giám khảo. Bộ GD&ĐT cần chọn chuyên gia đủ tài đức, công khai đội ngũ và tiêu chí đánh giá để minh bạch. Hai là bỏ quy định tuyển thẳng đại học cho tất cả các cuộc thi, để các trường tự quyết định.
PGS.TS Đỗ Văn Dũng, nguyên Hiệu trưởng trường ĐH Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM, cho rằng cuộc thi đang đối mặt với khủng hoảng niềm tin. Ông đề xuất ba nhóm giải pháp. Thứ nhất, siết chặt liêm chính khoa học: học sinh phải nộp nhật ký nghiên cứu chi tiết, dữ liệu thô, video quá trình thực hiện; giáo viên hướng dẫn ký cam kết liêm chính. Thứ hai, thay đổi cơ chế tuyển thẳng: chỉ áp dụng cho học sinh bảo vệ xuất sắc qua video và phỏng vấn, hoặc chuyển sang ưu tiên xét tuyển có điều kiện. Thứ ba, công khai hóa thông tin và áp dụng công nghệ số: xây dựng nền tảng số nộp dự án trực tuyến, công khai tóm tắt, poster, video dự án quốc gia để xã hội giám sát.
Thị trường lao động thay đổi nhanh chóng, đòi hỏi học tập suốt đời. Tạp chí Tri Thức - Znews giới thiệu cuốn sách Học tập suốt đời của tác giả Michelle R. Weise, cung cấp đánh giá về thị trường lao động tương lai và giải pháp cho nhu cầu vừa học vừa làm.
