Bộ GD-ĐT định nghĩa lại năng lực đào tạo: Tiến sĩ là chuẩn, thạc sĩ giảm giá trị
Năng lực đào tạo, theo định nghĩa mới từ Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT), được hiểu là khả năng tiếp nhận tối đa số người học, tính toán dựa trên hai yếu tố chính: diện tích sàn xây dựng trực tiếp phục vụ đào tạo và đội ngũ giảng viên. Cụ thể, tiêu chí diện tích sàn tối thiểu được áp dụng thống nhất là 2,8 m² cho mỗi người học quy đổi. Đồng thời, đội ngũ giảng viên sẽ lấy người đạt trình độ tiến sĩ làm chuẩn mực cốt lõi.
Sự thay đổi từ "điều kiện đảm bảo chất lượng" sang "năng lực đào tạo"
Thông tư hiện hành tiếp cận theo hướng "điều kiện đảm bảo chất lượng", nghĩa là việc xây dựng chỉ tiêu tuyển sinh dựa trên những gì nhà trường đang sở hữu. Nói cách khác, các nguồn lực hiện có trở thành "giấy thông hành" để các trường được phép tuyển mới một số lượng sinh viên nhất định. Trong khi đó, dự thảo thông tư mới chuyển sang tiếp cận theo hướng "năng lực đào tạo", tập trung vào việc nhà trường có thể làm được gì dựa trên những thứ đang có. Điều này có nghĩa là từ số giảng viên và diện tích sàn hiện tại, trường sẽ được phép dạy bao nhiêu sinh viên một lúc để đảm bảo chất lượng giáo dục tối ưu.
Các điều kiện này đóng vai trò như "hạn mức", tạo ra giới hạn tuyển sinh tối đa, từ đó làm rõ logic tại sao các trường không được phép tuyển sinh vượt quá khả năng thực tế. Với thông tư hiện hành, một trường đại học có thể sở hữu "điều kiện đảm bảo chất lượng" ở mức độ cao nhưng năng lực đào tạo lại chưa tương xứng. Ví dụ, nhà trường có nhiều giảng viên nhưng đa số chỉ dừng lại ở trình độ thạc sĩ, tỷ lệ giảng viên đạt trình độ tiến sĩ thấp, và rất ít hoặc không có giáo sư hoặc phó giáo sư.
Tiến sĩ trở thành mốc chuẩn, giá trị thạc sĩ bị giảm mạnh
Với dự thảo thông tư mới, lần đầu tiên, giảng viên đạt trình độ tiến sĩ được xác lập là mốc chuẩn với hệ số quy đổi là 1,0. Trong khi đó, giá trị quy đổi của thạc sĩ bị kéo giảm mạnh từ mức 1,0 xuống chỉ còn 0,5. Sự điều chỉnh này mang một thông điệp rõ ràng từ Bộ GD-ĐT: Trường đại học là nơi tạo ra tri thức và không thể dựa vào số đông giảng viên có trình độ vừa phải để che lấp sự thiếu hụt các nhà khoa học thực thụ. Năng lực đào tạo của một trường đại học phải được định vị bằng đội ngũ tiến sĩ, giáo sư, chứ không phải bằng đội ngũ các thạc sĩ.
Tác động sâu rộng đến hệ thống giáo dục đại học
Dự thảo thông tư mới, nếu được ban hành với những nội dung đang lấy ý kiến, có thể sẽ chặn lại đà phình to về quy mô nhanh hơn tốc độ phát triển năng lực đội ngũ ở các cơ sở giáo dục đại học. Thậm chí, nhiều ý kiến còn cho rằng đây sẽ là một cuộc tái định nghĩa sòng phẳng về năng lực đào tạo. Với việc thay đổi cách tiếp cận, quy mô giáo dục đại học có thể phải đối mặt với một sự sụt giảm vĩ mô đáng kể.
Đối với một số trường đại học, sự thay đổi này sẽ ảnh hưởng sâu sắc đến "nồi cơm" của đội ngũ cán bộ giảng viên, khi chỉ tiêu tuyển sinh trở thành bài toán sinh tồn, do nguồn thu chủ yếu phụ thuộc vào học phí từ sinh viên. Tuy nhiên, nhìn rộng ra, đây có thể là một "công cụ" mang tính kỹ thuật cao, góp phần xử lý bài toán quy hoạch mạng lưới và sắp xếp hệ thống giáo dục đại học mà Bộ GD-ĐT đang được giao nhiệm vụ chủ trì tham mưu cho chính phủ. Ngay cả từ góc độ lợi ích của người học, đây được xem là một cuộc sàng lọc cần thiết để nâng cao chất lượng đào tạo.
Thách thức và câu hỏi về thời gian triển khai
Một câu hỏi quan trọng được đặt ra là chỉ còn nửa năm nữa là đến kỳ tuyển sinh đại học năm 2026. Liệu hệ thống giáo dục đại học có chịu nổi "cú sốc" kỹ thuật này mà không gây ra những đứt gãy về nguồn cung đào tạo? Sự chuyển đổi đột ngột có thể tạo ra áp lực lớn cho các trường trong việc điều chỉnh đội ngũ và cơ sở vật chất, đặc biệt là những cơ sở phụ thuộc nhiều vào giảng viên thạc sĩ. Điều này đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng và lộ trình hợp lý để đảm bảo tính khả thi và ổn định cho toàn hệ thống.
