Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến góp ý về dự thảo Thông tư ban hành Chuẩn cơ sở giáo dục đại học, thay thế Thông tư số 01/2024/TT-BGDĐT. Văn bản này nhằm thực hiện Luật Giáo dục đại học năm 2025, đồng thời đổi mới phương thức quản lý nhà nước theo hướng tăng cường tự chủ, minh bạch và trách nhiệm giải trình.
Chuyển đổi căn bản phương thức quản lý
Điểm cốt lõi của dự thảo là chuyển từ quản lý dựa vào kiểm soát điều kiện đầu vào và quy trình thực hiện sang giám sát chất lượng, hiệu quả hoạt động và kết quả đầu ra. Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, cách tiếp cận này tạo động lực để các trường chủ động nâng cao chất lượng, tự cải tiến liên tục và phát huy đầy đủ quyền tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình trước người học và xã hội.
Sáu tiêu chuẩn và chỉ số đặc thù
Dự thảo quy định Chuẩn cơ sở giáo dục đại học gồm 6 tiêu chuẩn: tổ chức và quản trị; giảng viên; cơ sở vật chất; tài chính; tuyển sinh và đào tạo; khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đồng thời, bổ sung các chỉ số đặc thù đối với cơ sở đào tạo lĩnh vực pháp luật và sức khỏe.
Quản trị đại học dựa trên dữ liệu
Một trong những điểm mới nổi bật là tăng cường quản trị dựa trên dữ liệu, thay cho phương thức quản lý chủ yếu dựa vào báo cáo hành chính. Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết, dữ liệu về người học, giảng viên, điều kiện bảo đảm chất lượng và kết quả hoạt động được cập nhật, kết nối và đồng bộ trên Hệ thống cơ sở dữ liệu giáo dục đại học (HEMIS). Các tiêu chuẩn, tiêu chí được xây dựng theo hướng tăng tính định lượng, bảo đảm sự thống nhất giữa tiêu chí, chỉ số đánh giá và phương pháp xác định, qua đó nâng cao khả năng kiểm chứng, đối sánh và tự động hóa dữ liệu.
Nguồn dữ liệu và cơ chế hậu kiểm
Dự thảo quy định rõ nguồn dữ liệu đánh giá, quy trình áp dụng chuẩn, cơ chế tự đánh giá hằng năm, công khai kết quả và trách nhiệm giải trình. Bộ Giáo dục và Đào tạo có thể thực hiện hậu kiểm, đối sánh dữ liệu hoặc yêu cầu cung cấp minh chứng khi cần thiết. Theo Bộ, cách tiếp cận này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước mà còn thúc đẩy các cơ sở xây dựng văn hóa tự đánh giá, tự cải tiến liên tục, khẳng định chất lượng và uy tín bằng kết quả hoạt động thực chất.
Chuyển đổi số trở thành một phần của chuẩn đại học
Dự thảo thể hiện rõ định hướng lấy chuyển đổi số làm động lực nâng cao chất lượng. Bên cạnh các yêu cầu về cơ sở vật chất truyền thống, dự thảo bổ sung các chỉ số về hệ thống học tập số, học liệu số, tài nguyên truy cập mở và mức độ khai thác, sử dụng của người học, giảng viên. Việc đưa các tiêu chí này vào bộ chuẩn tối thiểu sẽ tạo động lực để các cơ sở đẩy mạnh đầu tư công nghệ, phát triển môi trường học tập linh hoạt, mở rộng cơ hội học tập suốt đời và nâng cao trải nghiệm học tập trong bối cảnh chuyển đổi số.
Chỉ số đặc thù cho lĩnh vực pháp luật và sức khỏe
Dự thảo lần đầu tiên bổ sung các chỉ số đặc thù đối với cơ sở đào tạo lĩnh vực pháp luật và sức khỏe, giúp đánh giá gắn chặt với yêu cầu năng lực nghề nghiệp, chuẩn đầu ra và trách nhiệm xã hội. Dự thảo cũng hoàn thiện cơ chế áp dụng đối với đại học quốc gia, đại học vùng, cơ sở có trường thành viên, phân hiệu hoặc đào tạo đa lĩnh vực; làm rõ cơ chế phân bổ nguồn lực dùng chung và nguyên tắc chống tính trùng dữ liệu.
Hướng tới chuẩn mực khu vực và quốc tế
Dự thảo thiết lập cơ chế rà soát, cập nhật Chuẩn cơ sở giáo dục đại học định kỳ nhằm bảo đảm hệ thống giáo dục đại học Việt Nam từng bước tiệm cận các chuẩn mực khu vực và quốc tế. Bộ Giáo dục và Đào tạo đánh giá đây là bước đi quan trọng để chuyển dịch phương thức quản lý nhà nước từ “kiểm soát hành vi” sang “giám sát chất lượng đầu ra”, mở rộng không gian tự chủ, trao quyền gắn với trách nhiệm giải trình và tự chịu trách nhiệm của các cơ sở giáo dục đại học, tạo động lực nâng cao chất lượng toàn hệ thống trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.
