Chính phủ ban hành Nghị định 125/2026, thúc đẩy nghiên cứu khoa học trong giáo dục đại học
Chính phủ vừa chính thức ban hành Nghị định số 125/2026/NĐ-CP, quy định chi tiết về hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong các cơ sở giáo dục đại học. Nghị định này áp dụng đối với tất cả các cơ sở giáo dục đại học, các đơn vị thuộc và trực thuộc, cùng với giảng viên, nghiên cứu viên, người học và các tổ chức, cá nhân có liên quan tham gia vào các hoạt động này.
Ưu đãi đặc biệt cho các nhóm nghiên cứu tiềm năng và mạnh
Theo Nghị định, các trường đại học được khuyến khích xây dựng hai loại nhóm nghiên cứu chính: nhóm nghiên cứu tiềm năng và nhóm nghiên cứu mạnh. Nhóm nghiên cứu tiềm năng phải có ít nhất 3 thành viên, trong đó trưởng nhóm là giảng viên cơ hữu của trường và ít nhất 2 thành viên chủ chốt. Trong khi đó, nhóm nghiên cứu mạnh yêu cầu tối thiểu 5 thành viên, với trưởng nhóm là giảng viên cơ hữu và ít nhất 4 thành viên chủ chốt.
Nguyên tắc phát triển các nhóm nghiên cứu này hướng đến việc tạo ra các sản phẩm khoa học có giá trị học thuật cao hoặc khả năng thương mại hóa. Đồng thời, mục tiêu là tạo cơ hội cho giảng viên, nghiên cứu viên, người học, nhà khoa học và chuyên gia tham gia, nhằm nâng cao năng lực nghiên cứu và đảm bảo phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Nghị định cũng nhấn mạnh việc thúc đẩy hợp tác giữa các cơ sở giáo dục đại học, tổ chức khoa học và công nghệ, cũng như doanh nghiệp trong và ngoài nước.
Quyền lợi cụ thể cho từng loại nhóm nghiên cứu
Các nhóm nghiên cứu tiềm năng sẽ được hưởng nhiều ưu đãi quan trọng, bao gồm:
- Ưu tiên xem xét đặt hàng các nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, nhiệm vụ hợp tác quốc tế và hợp tác với doanh nghiệp.
- Được hỗ trợ ươm tạo và nâng cao năng lực nghiên cứu để phát triển lên thành nhóm nghiên cứu mạnh.
- Trưởng nhóm được giảm đến 50% định mức giờ chuẩn giảng dạy hàng năm, trong khi thành viên chủ chốt được giảm đến 20%. Thời gian giảm này còn được khấu trừ vào định mức giảng dạy khi xét tiêu chuẩn chức danh giáo sư, phó giáo sư.
- Được trường ưu tiên bố trí không gian làm việc, điều kiện nghiên cứu và hỗ trợ kinh phí khởi động, phù hợp với nguồn lực và quyền tự chủ của cơ sở giáo dục đại học.
Đối với nhóm nghiên cứu mạnh, các ưu đãi còn hấp dẫn hơn:
- Được hưởng các ưu đãi từ Nhà nước, đồng thời được trường bố trí kinh phí hoạt động thường xuyên, phòng làm việc và các phương tiện cần thiết.
- Được hỗ trợ kinh phí theo khả năng của trường để hoàn thành các nhiệm vụ nghiên cứu đã được phê duyệt.
- Trưởng nhóm được giảm đến 80% định mức giờ chuẩn giảng dạy hàng năm, và thành viên chủ chốt là giảng viên của trường chủ trì được giảm đến 50%. Thời gian giảm này cũng được khấu trừ vào định mức giảng dạy khi xét tiêu chuẩn chức danh giáo sư, phó giáo sư.
Ưu đãi mở rộng cho giảng viên và sinh viên
Nghị định cũng làm rõ quyền và trách nhiệm của giảng viên, đặc biệt chú trọng đến giáo sư, phó giáo sư và giảng viên trẻ có trình độ tiến sĩ. Cụ thể, giảng viên được đảm bảo điều kiện nghiên cứu, tiếp cận nguồn tài trợ, giảm định mức giảng dạy và hưởng lợi ích tương xứng với kết quả nghiên cứu. Đáng chú ý, giảng viên có học vị giáo sư có thể được giảm tới 60% giờ giảng, phó giáo sư giảm tới 40%, và thậm chí được tạm dừng giảng dạy tối đa một năm để tập trung vào nghiên cứu và hợp tác quốc tế.
Ngoài ra, giáo sư và phó giáo sư được ưu tiên đặt hàng, giao chủ trì các nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong các nhóm công nghệ chiến lược và lĩnh vực mà Nhà nước ưu tiên. Giảng viên có trình độ tiến sĩ từ 40 tuổi trở xuống sẽ được trường xem xét hỗ trợ kinh phí nghiên cứu trong 3 năm đầu sau khi được công nhận học vị.
Đối với nghiên cứu sinh là giảng viên cơ hữu, họ được trường nơi công tác đảm bảo các chế độ như chi trả học phí, hưởng nguyên lương và các phụ cấp khác theo quy định. Họ cũng được ưu tiên giao nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo nếu thuộc chương trình đào tạo tài năng trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược, công nghệ cao, và được tham gia các hoạt động hỗ trợ giảng dạy hoặc nghiên cứu phù hợp với thù lao tương xứng.
Không chỉ dừng lại ở giảng viên, Nghị định còn mở rộng khuyến khích nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo cho sinh viên. Sinh viên sẽ có cơ hội tham gia nghiên cứu, sử dụng phòng thí nghiệm, hưởng quyền sở hữu trí tuệ và có thể được miễn, giảm học phí hoặc cấp học bổng khi đạt thành tích nghiên cứu xuất sắc.
Với những quy định mới này, Nghị định 125/2026 hứa hẹn tạo ra một môi trường thuận lợi hơn cho hoạt động nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo trong các cơ sở giáo dục đại học tại Việt Nam, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước.
