Đào tạo nhân lực xuất bản số: Giải pháp đột phá từ Học viện Báo chí và Tuyên truyền
Theo Chỉ thị 04-CT/TW, việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực hoạt động xuất bản được xác định là nhiệm vụ cấp bách. Ngành xuất bản cần có nguồn nhân lực vững chuyên môn, giỏi công nghệ và bản lĩnh chính trị để đáp ứng yêu cầu phát triển trong kỷ nguyên mới. TS Vũ Thùy Dương - Trưởng khoa Xuất bản, Học viện Báo chí và Tuyên truyền - đã đưa ra những kiến nghị và giải pháp cụ thể nhằm thu hút và phát triển nguồn nhân sự cho ngành này.
Cập nhật chương trình đào tạo xuất bản điện tử
Trước nhu cầu ngày càng cao về nhân sự có kỹ năng công nghệ từ các đơn vị xuất bản và phát hành, Khoa Xuất bản tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền đã khẩn trương rà soát và cập nhật chương trình đào tạo. Dựa trên Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa và Chỉ thị 04-CT/TW, Học viện đã hoàn thiện Chuẩn Chương trình Đào tạo (CTĐT) cho lĩnh vực Báo chí và Thông tin, bao gồm ngành Xuất bản.
Đặc biệt, Khoa Xuất bản đã hoàn thành dự thảo CTĐT Xuất bản điện tử 2026, với nội dung toàn diện:
- Kỹ năng xuất bản điện tử và quản trị nền tảng số: Bao gồm tổ chức quy trình biên tập, đọc duyệt, xuất bản trên hệ thống số hóa, vận hành các mô hình hiện đại như e-book, audiobook, sách tương tác và nền tảng đọc trực tuyến.
- Khả năng xử lý, thiết kế và biên tập nội dung đa định dạng: Đáp ứng nhu cầu tiếp nhận thông tin của độc giả số.
- Năng lực ứng dụng AI: Phân tích xu hướng nội dung, gợi ý biên tập, kiểm tra lỗi tự động, tối ưu hóa quy trình sản xuất và cá nhân hóa trải nghiệm người đọc.
- Quản trị dữ liệu nội dung số: Tổ chức cơ sở dữ liệu xuất bản phẩm, bảo đảm an toàn thông tin, quản lý bản quyền số và khai thác dữ liệu cho chiến lược phát triển sản phẩm.
- Tổ chức phát hành trực tuyến và marketing số: Tiếp cận độc giả qua các kênh số như sàn thương mại điện tử, mạng xã hội, nền tảng đọc trực tuyến và hệ thống phân phối xuyên biên giới.
Để đáp ứng chuẩn đầu ra, Khoa Xuất bản đã đổi mới phương pháp giảng dạy, áp dụng các phương pháp tích cực như đánh giá đồng đẳng, lớp học đảo ngược và học tập trải nghiệm. Việc tích hợp công nghệ và AI vào quá trình học tập giúp sinh viên nắm vững nghiệp vụ và ứng dụng công nghệ trong sản xuất, phân phối nội dung số. Thông qua dự án, mô phỏng quy trình xuất bản và hợp tác với các nhà xuất bản, sinh viên được đặt vào môi trường thực tiễn, hình thành năng lực nghề nghiệp toàn diện.
Kết hợp kỹ năng công nghệ, bản lĩnh chính trị và đạo đức nghề nghiệp
Trong bối cảnh AI phát triển, vai trò của biên tập viên càng quan trọng, đòi hỏi kỹ năng công nghệ, bản lĩnh chính trị và phẩm chất đạo đức. Khoa Xuất bản đã tái cấu trúc chương trình đào tạo theo các nhóm kiến thức: giáo dục đại cương, cơ sở ngành, cốt lõi ngành và bổ trợ. Thời lượng dành cho các học phần về bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp, pháp luật xuất bản và bản quyền được phân bổ hợp lý, góp phần hình thành ý thức trách nhiệm xã hội và chuẩn mực nghề nghiệp.
Bên cạnh đào tạo chính khóa, sinh viên được khuyến khích tham gia các hoạt động câu lạc bộ như Câu lạc bộ Biên tập viên Trẻ và Câu lạc bộ Mạch nguồn. Tại đây, họ sản xuất sản phẩm truyền thông bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, phát hành định kỳ trên kênh YouTube. Năm 2025, sinh viên Khoa Xuất bản đã đạt Giải Khuyến khích cấp Quốc gia trong cuộc thi viết chính luận Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng với thể loại podcast.
Thu hút thí sinh có năng lực vào ngành xuất bản
Chỉ thị 04 định hướng xuất bản là hạt nhân của hệ kiến tạo giá trị và bộ phận quan trọng của công nghiệp văn hóa, góp phần nâng cao vị thế ngành. Điều này tạo sức hút mới đối với thế hệ trẻ quan tâm đến sáng tạo, truyền thông và công nghệ. Trong 5 năm gần đây, số lượng thí sinh đăng ký xét tuyển vào ngành Xuất bản tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền khá cao, với điểm chuẩn trung bình từ 30 đến 32 điểm (thang điểm 40).
Học viện đã điều chỉnh tổ hợp môn tuyển sinh, xếp ngành Xuất bản vào nhóm ngành Báo chí, tạo điều kiện thuận lợi cho sinh viên sau tốt nghiệp tham gia thị trường lao động. Khi xuất bản trở thành ngành kinh tế - công nghệ, một trong mười trụ cột công nghiệp văn hóa, cơ hội nghề nghiệp trở nên đa dạng và hấp dẫn hơn, thu hút thí sinh có năng lực, đam mê sáng tạo và công nghệ.
Kiến nghị cơ chế phát triển nguồn nhân sự ngành xuất bản
Để hiện thực hóa Chỉ thị 04, TS Vũ Thùy Dương đề xuất năm giải pháp đồng bộ và đột phá:
- Sửa đổi Luật Xuất bản: Tạo hành lang pháp lý cho mô hình xuất bản số, ban hành chính sách ưu đãi thuế và hỗ trợ tài chính. Mở rộng đối tượng cấp chứng chỉ hành nghề biên tập và công nhận năng lực đào tạo chính quy từ các cơ sở đào tạo chuyên ngành Xuất bản.
- Đổi mới chính sách tuyển dụng: Mở rộng vị trí việc làm cho sinh viên tốt nghiệp ngành Xuất bản trong các cơ quan nhà nước, đặc biệt lĩnh vực báo chí - truyền thông, tận dụng nguồn nhân lực được đào tạo bài bản.
- Ban hành khung năng lực số: Xác định rõ các nhóm kỹ năng cốt lõi như sử dụng công nghệ xuất bản số, quản trị dữ liệu, ứng dụng AI trong biên tập, và thích ứng với nền tảng phân phối đa phương tiện, làm cơ sở cho đào tạo và tuyển dụng.
- Xây dựng bộ chỉ số chuyển đổi số: Áp dụng mô hình IOOI để đo lường, đánh giá và định hướng phát triển ngành, tạo môi trường làm việc chuyên nghiệp, thu hút nhân lực trẻ có năng lực công nghệ và sáng tạo.
- Chính sách trọng dụng nhân tài: Cải thiện hệ thống đãi ngộ toàn diện, bao gồm lương, thưởng cạnh tranh, cơ hội phát triển nghề nghiệp và đầu tư đào tạo ở nước ngoài, giúp nhân lực tiếp cận mô hình xuất bản tiên tiến và chuẩn mực quốc tế.
Những giải pháp này không chỉ thu hút nhân tài mà còn nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu phát triển ngành xuất bản trong kỷ nguyên số, hướng tới mục tiêu hình thành các tập đoàn xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia vào năm 2030.
