Ảnh minh họa.
Theo thông tin, để vào trường công lập ở cấp Trung học phổ thông năm nay tại Hà Nội và TP.HCM, mỗi học sinh phải cạnh tranh với một hoặc nhiều bạn, tùy theo từng trường. Các trường trung học cơ sở ở các thành phố lớn cũng rơi vào tình cảnh tương tự, dù tỷ lệ chọi có thể thấp hơn.
Hôm nọ, tôi có dịp trò chuyện với một cô hiệu trưởng trường trung học cơ sở, và câu chuyện của cô khiến tôi vô cùng xúc động. Cô kể rằng nhiều phụ huynh vì mải mê kiếm sống, đến phút cuối, thậm chí quá hạn, mới mang hồ sơ xin học cho con. Nhưng lúc đó, trường đã hết chỉ tiêu.
Có rất nhiều nghịch lý trong việc xin học đầu cấp, trong đó có một nghịch lý đau lòng: gia đình càng nghèo, càng vất vả lại càng đi sau. Ngay khi kỳ nghỉ hè bắt đầu, các trường đã tổ chức tuyển sinh, nhưng những gia đình này bận rộn làm ăn, thậm chí con em họ cũng phải đi làm thêm tại các quán cà phê, quán ăn. Và chỉ đến khi cận ngày khai giảng, họ mới cuống cuồng đi nộp hồ sơ. Khi ấy, chỉ tiêu đã hết, trường đã đầy.
Cô hiệu trưởng kể rằng có phụ huynh vào tận nhà cô, ngồi và khóc. Cô không thể không thương, bởi nếu không, con em họ sẽ thất học, phải đến trường xa, kéo theo nhiều hệ lụy. Đôi mắt cô cũng đỏ hoe khi kể lại.
Chưa hết, khi mở bộ hồ sơ, bao giờ cũng có một phong bì. Cô hỏi: 'Làm ăn có khá không mà phong bì?' Phụ huynh bẽn lẽn đáp: 'Dạ em làm thợ hồ, nghèo cũng phải ráng chứ cô, cho con có chữ?' Thật không thể tin nổi, họ nghĩ rằng việc có phong bì trong hồ sơ là điều đương nhiên, là thủ tục bắt buộc.
Tất nhiên, cô hiệu trưởng đã trả lại phong bì và tìm cách giúp đỡ họ. Nhưng không phải ai cũng nghĩ cô trong sáng. Gần đây, có vụ thầy hiệu trưởng một trường ở Quảng Trị bị bắt vì tội nhận hối lộ. Đáng trách nhất là nhận hối lộ từ phụ huynh hoặc từ chính giáo viên hợp đồng để nhận họ vào dạy. Giáo viên hợp đồng vốn đã chịu nhiều thiệt thòi, nay lại phải hối lộ để được dạy. Thật khó hiểu làm sao họ có thể đối diện với học trò và đồng nghiệp mỗi ngày khi đã ngửa tay nhận tiền của họ.
Vì vậy, hôm qua, trước thông tin 'Chính phủ yêu cầu rà soát, sắp xếp lại mạng lưới trường mầm non, phổ thông phù hợp quy mô dân số, quy hoạch đô thị, nông thôn', nhiều người đã rất vui mừng. Không chỉ phụ huynh mà cả các trường cũng sẽ giảm bớt áp lực mỗi khi vào đầu năm học.
Nhớ trước đó, nhiều gia đình lo xa, ngay từ trong hè, đã có 'chiến dịch' nhập hộ khẩu cho con/cháu vào các gia đình quen biết cùng địa bàn với trường mong muốn. Nhà tôi cũng từng có vài cháu nhập hộ khẩu như thế.
Gần đây, các thành phố lớn như Hà Nội và TP.HCM đang tiến tới chủ trương xét tuyển học sinh dựa trên khoảng cách địa lý và nơi cư trú thực tế, thay vì theo hộ khẩu như trước. Trước đây, có trường cách nhà chỉ một con đường nhưng vì khác phường nên học sinh phải học nơi xa hơn, có khi tới bốn năm cây số, kéo theo hàng loạt hệ lụy. Và từ đó nảy sinh chuyện gửi hộ khẩu, cũng như việc trong hồ sơ có phong bì như một phần tất yếu.
Tuy nhiên, mọi chuyện còn phụ thuộc vào hệ thống trường lớp. Nếu cứ theo cách tuyển sinh đầu cấp phải đấu một một, thậm chí hơn một, thì cuộc chiến chọn trường chọn lớp đầu năm vẫn còn gian nan.
Trong khi đó, chủ trương rất đúng đắn và nhân văn là chuyển giao các công sở sau sáp nhập cho các cơ sở giáo dục, y tế, vì nhiều lý do, vẫn tiến triển chậm.
Tôi cứ nhớ mãi ánh mắt đỏ hoe của cô hiệu trưởng trường trung học cơ sở hôm ấy. Cô còn như thế, thì những phụ huynh tìm trường cho con còn như thế nào?
Tất nhiên, khi vào năm học, mọi việc sẽ ổn định. Những cháu phải học xa nhà cũng sẽ có cách sắp xếp hợp lý. Nhưng điều đó gây lãng phí nguồn lực xã hội, ví dụ như việc đưa đón. Và còn tâm lý bị thua thiệt.
Ở các đô thị, thành phố càng lớn, người ta càng không dám để con/cháu cấp tiểu học, thậm chí trung học cơ sở và trung học phổ thông, tự đến trường. 'Sự nghiệp' đưa đón con cháu đi học đã trở thành một phần của đời sống hiện đại.
Một số trường, đặc biệt là trường tư, có xe đưa đón, nhưng không phải gia đình nào cũng có điều kiện.
Vì vậy, cứ mỗi đầu năm học, cả thầy lẫn phụ huynh đều lo lắng về việc tìm trường. Và tất nhiên, chúng ta mong rằng những nỗi lo như thế sẽ không còn nữa, để phụ huynh và học sinh chỉ còn tập trung vào việc học. Để mỗi ngày đến trường là một ngày vui.
* Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả.
