Hành trình 20 năm bán lẻ Việt: Từ 'chủ nhà trọ' đến cuộc đua chuỗi cung ứng
Hai thập kỷ trước, khái niệm "bán lẻ hiện đại" tại Việt Nam thường bị gắn liền với những tòa nhà kính lộng lẫy ở trung tâm thành phố, nơi các thương hiệu nước ngoài thuê mặt bằng để kinh doanh. Tuy nhiên, sau 20 năm, bức tranh này đã thay đổi hoàn toàn. Không còn chỉ là câu chuyện cho thuê đơn thuần, thị trường bán lẻ Việt Nam hiện nay là một cuộc so găng căng thẳng giữa các chuỗi cung ứng khổng lồ, nơi sự đầu tư mạnh mẽ của các tập đoàn ngoại quốc và sự trỗi dậy của doanh nghiệp nội địa đã tạo nên một thế chân vạc đầy thú vị.
Sự thoái trào của mô hình 'chủ nhà trọ'
Nếu quay ngược thời gian về năm 2000, Diamond Plaza ra đời như một biểu tượng của sự xa xỉ tại Thành phố Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, bản chất vận hành của nó khi ấy giống như một "chủ nhà trọ" cao cấp: đơn vị quản lý chỉ cung cấp mặt bằng, còn việc kinh doanh do các thương hiệu tự lo liệu. Phải đến năm 2005, khi Parkson xuất hiện tại SaigonTourist Plaza, thị trường mới thực sự chứng kiến mô hình "Department Store" (bách hóa tổng hợp) đúng nghĩa. Parkson không chỉ cho thuê chỗ, mà còn quản lý danh mục hàng hóa, quy hoạch quầy kệ theo nhãn hiệu và chuẩn hóa dịch vụ khách hàng.
Cùng thời điểm đầu những năm 2000, sự xuất hiện của Metro Cash & Carry (nay là MM Mega Market) ở phân khúc bán sỉ cũng âm thầm đặt nền móng cho việc chuẩn hóa chuỗi cung ứng – xương sống của ngành bán lẻ sau này. Đây là bước chuyển quan trọng, đánh dấu sự khởi đầu của một kỷ nguyên mới trong ngành.
Vốn ngoại: Ba quốc gia, ba chiến lược khác biệt
Khi thị trường đủ lớn để hấp thụ các mô hình đại siêu thị vào thập niên 2010, dòng vốn ngoại ồ ạt chảy vào Việt Nam, nhưng mỗi "tay chơi" lại chọn một thế đánh riêng biệt.
- Các tập đoàn Thái Lan sử dụng tiền để đi tắt đón đầu. Điển hình là thương vụ Central Retail chi khoảng 920 triệu Euro mua lại Big C Việt Nam năm 2016 từ Casino Group. Chỉ sau một đêm, họ sở hữu hơn 40 đại siêu thị, mạng lưới nhà cung cấp và thói quen khách hàng đã được gầy dựng cả chục năm. Không dừng lại ở đó, Central Retail đang triển khai gói đầu tư gần 1,5 tỷ USD (2023-2027) để phủ sóng hệ thống GO!, Tops Market khắp các tỉnh thành.
- Người Nhật – đại diện là AEON – chọn chiến lược "chậm mà chắc". Họ tự tay xây dựng mọi thứ từ bãi xe, hệ thống logistics đến đào tạo con người để đảm bảo chuẩn mực dịch vụ. Với cam kết đầu tư khoảng 1,5 tỷ USD và tham vọng nhân ba quy mô vào năm 2030, AEON coi bán lẻ là một phần hạ tầng xã hội lâu dài.
- Người Hàn – đại diện bởi Lotte hay GS Retail (GS25) – lại tiếp cận thị trường bằng văn hóa (Hallyu). Chấp nhận chi phí mặt bằng cao và biên lợi nhuận mỏng, các cửa hàng GS25 len lỏi vào các đô thị, bán sự tiện lợi 24/7 và phong cách ăn nhanh chuẩn Hàn, đặt cược vào sự bùng nổ của tầng lớp trung lưu đô thị trong tương lai.
Doanh nghiệp nội: Làm chủ 'sân nhà' với chiến lược khôn ngoan
Trong khi các "gã khổng lồ" ngoại chiếm lĩnh các đại siêu thị và trung tâm thương mại lấp lánh, doanh nghiệp Việt Nam đã khôn khéo lựa chọn chiến lược "bám rễ" vào khu dân cư.
"Anh cả" Saigon Co.op ra đời từ năm 1996, kiên định với tôn chỉ "hàng thiết yếu - giá ổn định". Trong khi đối thủ ngoại chạy đua về quy mô và trải nghiệm, Co.opmart vẫn sống khỏe nhờ nắm bắt đúng thói quen đi chợ hàng ngày của số đông người Việt.
Còn WinCommerce – dưới bàn tay của Masan (mua lại từ Vingroup) – đã tạo ra hệ thống WinMart/WinMart+ khổng lồ. Tính đến tháng 10/2025, hệ thống này đạt gần 4.600 điểm bán. Đáng chú ý, 75% số cửa hàng mới được mở trong quý cuối năm là tại khu vực nông thôn, cho thấy chiến lược "về quê" mở rộng thị trường một cách thông minh.
Thế Giới Di Động cũng mở rộng từ điện máy sang thực phẩm với Bách Hoá Xanh, từ cuộc thử nghiệm mô hình cửa hàng nhỏ đến sự tối ưu vận hành và mở rộng về các tỉnh ngoài Hà Nội, sau khi đã thành công ở Thành phố Hồ Chí Minh.
Kết luận: Sự tiến hóa của ngành bán lẻ
Sau 20 năm, thị trường bán lẻ Việt Nam đã hình thành những trận địa khá rõ nét. Khối ngoại với tiềm lực tài chính mạnh đang thống trị các mô hình điểm đến mua sắm, giải trí quy mô lớn. Trong khi đó, doanh nghiệp nội địa lại làm chủ các mô hình tiện lợi, gần nhà, phục vụ nhu cầu thiết yếu hàng ngày. Sự tiến hóa này đã biến ngành bán lẻ từ việc kinh doanh bất động sản đơn thuần trở thành cuộc đua về công nghệ, chuỗi cung ứng và thấu hiểu hành vi người tiêu dùng. Theo Linh Linh, đây là một minh chứng cho sự phát triển năng động và đa dạng của nền kinh tế Việt Nam.
