Dự thảo nghị định mới hướng tới hiện đại hóa hệ thống chợ truyền thống Việt Nam
Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn - Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước nhấn mạnh, việc xây dựng nghị định mới nhằm hoàn thiện khung pháp lý cho hệ thống chợ, tạo thuận lợi để phát triển theo hướng hiện đại, bền vững, phù hợp với xu thế chuyển đổi số, tiêu dùng xanh và đẩy mạnh tiêu dùng nội địa. Đồng thời, dự thảo khắc phục những bất cập phát sinh trong quá trình triển khai Nghị định trước đây.
Thách thức và thực trạng hệ thống chợ hiện nay
Giai đoạn 2015-2025, hệ thống chợ đang đối mặt với nhiều thách thức. Số lượng chợ có xu hướng giảm dần, nhưng vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong hạ tầng thương mại. Năm 2025, cả nước có 8.150 chợ, 1.099 siêu thị và 281 trung tâm thương mại. Đáng chú ý, phần lớn là chợ hạng III với cơ sở vật chất còn hạn chế, chiếm tới 86,9%, trong khi chợ hạng I và II chiếm tỷ lệ thấp. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về nâng cấp hạ tầng và đổi mới phương thức quản lý.
Vai trò đa chiều của chợ trong kinh tế và xã hội
Ở góc độ kinh tế, chợ dân sinh chiếm thị phần lớn trong cung ứng thực phẩm tươi sống nhờ tính tiện lợi, chi phí thấp và phù hợp với thói quen tiêu dùng. Về mặt xã hội, với khoảng 1,7-2 triệu hộ kinh doanh tại chợ đã tạo việc làm trực tiếp và gián tiếp cho hàng triệu lao động, góp phần vào công tác giảm nghèo và đóng vai trò như một “vùng đệm” của thị trường lao động, đặc biệt với lao động phổ thông và khu vực phi chính thức.
Bên cạnh đó, chợ còn là không gian văn hóa đặc sắc, phản ánh tập quán sinh hoạt và bản sắc của từng vùng miền. Nhiều mô hình chợ đã trở thành sản phẩm du lịch tiêu biểu như Chợ nổi Cái Răng hay Chợ tình Sa Pa, góp phần nâng cao giá trị kinh tế và quảng bá hình ảnh địa phương.
Những điểm mới nổi bật trong dự thảo nghị định
Dự thảo nghị định lần này được xây dựng với nhiều điểm mới đáng chú ý:
- Hoàn thiện cơ chế huy động nguồn lực đầu tư: Ngân sách Trung ương ưu tiên cho khu vực khó khăn như miền núi, biên giới, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, còn ngân sách địa phương chủ động triển khai tại các khu vực khác, đồng thời kết hợp các nguồn vốn hợp pháp.
- Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền: Làm rõ trách nhiệm của từng cấp quản lý và rút ngắn quy trình ra quyết định, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.
- Mở rộng đối tượng tham gia đầu tư: Cho phép cá nhân, hộ kinh doanh và doanh nghiệp tư nhân tham gia xây dựng, quản lý chợ, qua đó thúc đẩy xã hội hóa mạnh mẽ hơn.
- Bổ sung cơ chế mới phù hợp với thực tiễn: Bao gồm khai thác đa mục tiêu, đa công năng tại chợ; sử dụng tài sản hạ tầng chợ để tham gia các dự án đối tác công tư; phát triển chợ biên giới theo hướng hiện đại, giảm chi phí logistics và thúc đẩy giao thương.
- Đưa vào các nội dung về chợ thông minh, chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc hàng hóa và chuyển đổi xanh: Hướng tới xây dựng hệ thống chợ văn minh, thân thiện với môi trường và đáp ứng xu hướng tiêu dùng mới.
Thảo luận và kết luận từ hội thảo
Tại phiên thảo luận, đại diện các Sở Công thương, hiệp hội ngành hàng và đơn vị quản lý chợ đã tập trung góp ý vào các vấn đề như cơ chế xã hội hóa đầu tư, mô hình quản lý phù hợp với từng địa bàn, cũng như chính sách hỗ trợ nâng cấp chợ truyền thống gắn với bảo tồn giá trị văn hóa.
Các ý kiến tại hội thảo thống nhất rằng, trong cấu trúc kinh tế-xã hội, chợ truyền thống vẫn giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Không chỉ là nơi giao thương hàng hóa, chợ còn là không gian kết nối cộng đồng, lưu giữ các giá trị văn hóa và tạo sinh kế cho hàng triệu người dân. Trong nền kinh tế thị trường, hệ thống chợ tiếp tục là một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng, đặc biệt tại khu vực nông thôn và miền núi.
Kết luận hội thảo, lãnh đạo Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước khẳng định Ban soạn thảo sẽ nghiên cứu tiếp thu các ý kiến đóng góp để hoàn thiện dự thảo nghị định, trình cấp có thẩm quyền xem xét ban hành trong thời gian tới. Việc ban hành nghị định mới được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng pháp lý đồng bộ, thúc đẩy hệ thống chợ phát triển theo hướng hiện đại, bền vững, đồng thời tiếp tục giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa đặc trưng của chợ truyền thống Việt Nam.
