Hà Nội giải tỏa mặt bằng quy mô lớn: Trăn trở của người dân và bài toán an cư
Là địa bàn trọng điểm trong quy hoạch phát triển đô thị ven sông của Thủ đô, phường Hồng Hà hiện đang thực hiện giải phóng mặt bằng (GPMB) với quy mô lớn để triển khai hàng loạt dự án trọng điểm, bao gồm cầu Trần Hưng Đạo, cầu Tứ Liên và trục đại lộ cảnh quan sông Hồng. Cuộc di dân chưa từng có này đang kéo theo nhiều thay đổi sâu sắc trong đời sống và sinh kế của hàng nghìn hộ gia đình, tạo nên những trăn trở không nhỏ.
Những nỗi lo từ cuộc di dời lịch sử
Hơn 30 năm gắn bó với căn nhà nhỏ trên đường Hồng Hà, gia đình bà Dương Thị Diệp là một trong những hộ phải di dời để nhường đất xây dựng cầu Trần Hưng Đạo. Mặc dù đồng thuận với chủ trương chung của thành phố, bà Diệp vẫn không tránh khỏi những băn khoăn: “Con cháu tôi đang học tập, làm việc tại các quận trung tâm. Giờ phải chuyển đi xa, công việc, học hành và cả khám, chữa bệnh theo bảo hiểm y tế đều sẽ bị ảnh hưởng. Chỉ mong nơi ở mới được đầu tư đầy đủ điện, nước, đường sá... để người dân yên tâm thích ứng”.
Quá trình di dân tại phường Hồng Hà gặp nhiều khó khăn do đặc thù lịch sử để lại, khi phần lớn diện tích khu vực bãi ven sông chưa có hồ sơ pháp lý đầy đủ. Nhiều hộ dân sinh sống ổn định hàng chục năm trên đất nông nghiệp, đất bãi hiện không thuộc diện tái định cư và cũng không có nơi ở khác. Ông Lê Trọng Hải, người dân ngõ 310 Nghi Tàm, chia sẻ: “Không có điểm tựa kinh tế, điều chúng tôi lo nhất là nguy cơ không có nơi ở ổn định, ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống và tương lai của các con. Chúng tôi mong thành phố sớm xem xét để được mua nhà ở xã hội hoặc có cơ chế cho thuê phù hợp với khả năng tài chính, sớm ổn định cuộc sống”.
Phó Bí thư Đảng ủy phường Hồng Hà Phùng Mỹ Ngà cho biết, trong quá trình thực hiện giải phóng mặt bằng, địa phương đã chủ động đề xuất triển khai các giải pháp bảo đảm an sinh cho người dân. Ngoài chính sách chung, phường hỗ trợ thêm chi phí di chuyển và thuê nhà trong thời gian xây dựng nơi ở mới. Đối với các trường hợp không đủ điều kiện tái định cư, phường kiến nghị thành phố xem xét áp dụng cơ chế đặc thù, tạo điều kiện thuê hoặc mua nhà ở xã hội để ổn định cuộc sống.
Tái cấu trúc nội đô và định hướng phát triển bền vững
Không chỉ riêng phường Hồng Hà, nhiều địa bàn khác tại Hà Nội cũng đang bước vào quá trình di dời dân cư và giải phóng mặt bằng với không ít xáo trộn. Năm 2025, Hà Nội đồng loạt khởi công nhiều dự án hạ tầng và đô thị trọng điểm, mở ra bước chuyển mạnh mẽ về không gian phát triển. Đằng sau mỗi dự án là nhiều gia đình phải thu xếp lại cuộc sống, thích nghi với nơi ở mới cùng những thay đổi trong sinh hoạt và việc làm.
Mới đây, tại kỳ họp thứ nhất Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội khóa XVII, Quy hoạch Tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm đã được thông qua, xác lập định hướng phát triển dài hạn với trọng tâm là giãn dân khu vực lõi một cách có kiểm soát, gắn với nâng cao chất lượng hạ tầng và điều kiện sống. Giám đốc Sở Quy hoạch-Kiến trúc Hà Nội Nguyễn Trọng Kỳ Anh nhấn mạnh, việc tái cấu trúc đô thị sẽ kế thừa các định hướng đã được phê duyệt, nhưng không phải là “giải tỏa trắng” hay di dời toàn bộ cư dân khỏi nội đô. Thay vào đó, thành phố sẽ rà soát từng khu vực cụ thể để có giải pháp phù hợp như chỉnh trang, tái thiết hoặc giải tỏa cục bộ, qua đó sử dụng hiệu quả quỹ đất và nâng cao chất lượng không gian đô thị.
Đánh giá về Quy hoạch, KTS Trần Ngọc Chính, nguyên Thứ trưởng Xây dựng, Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, cho rằng để hiện thực hóa các mục tiêu đề ra, cần một hệ thống giải pháp đồng bộ từ hạ tầng, không gian sống đến cách thức quản trị đô thị, với điểm nhấn xuyên suốt lấy con người làm trung tâm. Ông Chính nhấn mạnh: “Ở góc độ tổ chức không gian, Hà Nội được định hướng phát triển theo mô hình đa cực, với các đô thị vệ tinh như Hòa Lạc, Sơn Tây, Sóc Sơn… đóng vai trò chia sẻ chức năng với khu vực trung tâm. Tuy nhiên, các cực này chỉ thật sự phát huy hiệu quả khi người dân có thể “sống và làm việc tại chỗ”, với đầy đủ việc làm, trường học, bệnh viện, dịch vụ thiết yếu, đồng thời được kết nối nhanh với trung tâm trong khoảng 15-30 phút di chuyển. Muốn làm được điều này, hạ tầng giao thông phải đi trước một bước, trong đó hệ thống đường sắt đô thị phải giữ vai trò chủ đạo, kết nối đồng bộ với các loại hình giao thông công cộng theo mô hình TOD, từ đó giải quyết căn bản nhu cầu đi lại cho người dân”.
Di dân: Thách thức và cơ hội nâng cao chất lượng sống
Di dân không chỉ là sự dịch chuyển về không gian cư trú, mà còn là sự thay đổi về sinh kế, thói quen sống và các mối quan hệ xã hội. Vì vậy, bên cạnh quyết tâm triển khai các dự án, việc lắng nghe, thấu hiểu và bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân chính là yếu tố then chốt. Quy hoạch chỉ thật sự thành công khi mỗi bước dịch chuyển là cơ hội để người dân ổn định và nâng cao chất lượng sống. Đó cũng là thước đo rõ nhất cho một Thủ đô phát triển vì con người, hướng tới mục tiêu văn hiến, văn minh, hiện đại và hạnh phúc như đồ án Quy hoạch đã đề ra.
Quy hoạch định hướng xây dựng một siêu đô thị phát triển bền vững, trong đó chất lượng sống của người dân là tiêu chí xuyên suốt. Các chỉ tiêu cụ thể được đặt ra bao gồm:
- Diện tích cây xanh đạt 10-15 m²/người.
- Không gian công cộng bình quân từ 600-1.000 m² tại các đô thị, bảo đảm điều kiện sinh hoạt, vui chơi và tiếp cận văn hóa.
Đây là nền tảng để Hà Nội phát triển hài hòa, vừa hiện đại, vừa đáng sống trong dài hạn, đồng thời giải quyết hiệu quả bài toán an cư cho người dân trong bối cảnh đô thị hóa mạnh mẽ.
