Hà Nội đẩy mạnh xây dựng bể ngầm: Liệu có giải quyết dứt điểm nỗi lo ngập úng?
Trước thực trạng ngập úng ngày càng nghiêm trọng tại Thủ đô, thành phố Hà Nội đang định hướng đầu tư hệ thống công trình ngầm quy mô lớn, bao gồm bãi đỗ xe ngầm, giao thông ngầm và đặc biệt là các bể ngầm chứa nước. Mục tiêu đặt ra là đạt tỷ lệ ngầm hóa hơn 40% diện tích đất xây dựng đô thị trong khu vực nội đô, với tầm nhìn dài hạn 100 năm.
Bể ngầm khổng lồ 125 triệu m3: Tham vọng hay thách thức?
Theo đồ án Quy hoạch tổng thể, Hà Nội dự kiến xây dựng bể ngầm chứa nước mưa kết hợp giao thông với dung tích lên tới 125 triệu m3 trong giai đoạn 2036-2045. Tuy nhiên, GS.TS Nguyễn Quốc Dũng - Chủ tịch Hội Đập lớn và Phát triển nguồn nước Việt Nam - cảnh báo rằng đây không phải là giải pháp đơn giản và có thể tiêu tốn hàng nghìn tỷ đồng.
"Việc xây dựng bể ngầm lớn chỉ giải quyết được cục bộ một khu vực và khó nhân rộng toàn thành phố", GS Dũng nhấn mạnh. Ông cho rằng cách tiếp cận hiệu quả hơn phải dựa trên nguyên tắc phân tán dòng chảy và tăng khả năng trữ nước tạm thời trong không gian đô thị.
Bài học từ quốc tế: Giải pháp phân tán trữ nước tại chỗ
Nhiều quốc gia phát triển như Úc đã áp dụng thành công mô hình trữ nước phân tán thông qua quy định bắt buộc về bể ngầm chống ngập tại chỗ (On-site Stormwater Detention Tanks - OSD). Theo đó, mỗi hộ gia đình phải có bể trữ nước đặt tại sân vườn hoặc vị trí phù hợp mới được cấp phép xây dựng.
"Giải pháp OSD có thể biến 100 ha bê tông khô khốc thành một 'miếng bọt biển' khổng lồ, giúp hạ lưu không bị ngập và triệt tiêu ngập cục bộ", GS Dũng phân tích. Đây được xem là quy định "sống còn" để bảo vệ các khu đô thị cũ khỏi tác động từ sự phát triển nóng ở thượng nguồn.
Hướng đi nào cho Hà Nội?
Thay vì tập trung vào các công trình ngầm quy mô lớn, chuyên gia đề xuất Hà Nội nên:
- Đưa yêu cầu trữ nước phân tán vào quy chuẩn xây dựng, áp dụng trước hết cho các khu đô thị mới.
- Tận dụng không gian công cộng như vỉa hè, công viên, bãi đỗ xe để bố trí bể ngầm nhỏ.
- Khuyến khích mỗi hộ gia đình tham gia trữ nước mưa với dung tích vài mét khối, thiết kế xả chậm sau mưa.
- Rà soát và điều chỉnh quy hoạch thoát nước theo hướng tổng thể, bền vững.
GS Dũng nhấn mạnh: "Nguyên tắc chung là càng phân tán càng hiệu quả, không nên dồn nước về một điểm tập trung. Chống ngập đô thị không thể dựa vào một công trình đơn lẻ, mà phải là hệ thống giải pháp đồng bộ".
Thực trạng đáng báo động
Hiện nay, Hà Nội vẫn chủ yếu dựa vào biện pháp bơm cưỡng bức sau mưa, với công suất đề xuất tăng từ 300 m³/giây lên 800 m³/giây. Tuy nhiên, tiến độ thực hiện còn hạn chế và hiệu quả chưa cao. "Không thể chỉ trông vào bơm, vì bơm đi đâu khi nơi nhận nước cũng đang quá tải", GS Dũng cảnh báo.
Giải pháp nền tảng, theo ông, là làm chậm dòng chảy, tăng khả năng trữ nước tạm thời trong đô thị từ 3–5 giờ để giảm đỉnh lũ, kết hợp nạo vét hệ thống cống và triển khai đồng bộ nhiều biện pháp. Việc này đòi hỏi sự nghiên cứu kỹ lưỡng số liệu quan trắc mưa theo từng khu vực để xác định quy mô trữ nước phù hợp.
