Ông Trịnh Quang Dũng: Quy hoạch Hà Nội 100 năm với tư duy 'tĩnh-động' và bài học thực tiễn
Ông Trịnh Quang Dũng, Trưởng phòng Quản lý hoạt động quy hoạch, kiến trúc đô thị thuộc Sở Quy hoạch-Kiến trúc Hà Nội, đã chia sẻ những góc nhìn sâu sắc về bản Quy hoạch Tổng thể Thủ đô Hà Nội với tầm nhìn xa 100 năm. Ông nhấn mạnh rằng, để kiến tạo một Thủ đô phát triển bền vững xuyên thế kỷ, cơ quan chuyên môn không né tránh mà đi sâu nghiên cứu, bắt đúng bệnh và chỉ rõ tận gốc các điểm nghẽn cốt lõi về hạ tầng, môi trường và cấu trúc đô thị, từ đó tìm ra giải pháp phù hợp nhất.
Tầm nhìn dài hạn 100 năm: Tư duy 'tĩnh-động' và cấu trúc đa cực
Theo ông Dũng, quy hoạch lần này thể hiện tầm nhìn dài hạn qua ba điểm then chốt. Thứ nhất, có sự thay đổi căn bản về tư duy quy hoạch: tách bạch giữa yếu tố 'tĩnh' và 'động'. Trước đây, quy hoạch thường xác định cứng nhắc các chức năng sử dụng đất, nhưng với tầm nhìn 100 năm, không thể đoán định chính xác nhu cầu của 5 đến 10 thế hệ tiếp theo. Do đó, 'hạ tầng khung' – bao gồm mạng lưới giao thông liên vùng, đường sắt đô thị, hạ tầng ngầm và hành lang thoát lũ – được xác định là yếu tố 'tĩnh', tức bộ xương sống bất di bất dịch, phải đầu tư kiên cố và đi trước một bước. Ngược lại, các chức năng sử dụng đất như thương mại, dịch vụ, công nghệ sẽ là yếu tố 'động', cho phép thành phố linh hoạt chuyển đổi công năng để thích ứng với xu hướng kinh tế mới mà không phá vỡ cấu trúc.
Thứ hai, quy hoạch thiết lập cấu trúc đô thị 'đa cực - đa trung tâm - đa tầng - đa lớp'. Phát triển 'đa cực - đa trung tâm' thông qua hệ thống đô thị vệ tinh và các 'thành phố trong Thủ đô' sẽ chấm dứt tình trạng quá tải ở khu vực nội đô lịch sử. Đồng thời, 'đa tầng - đa lớp' – khai thác không gian ngầm sâu và không gian kinh tế tầm thấp – là chìa khóa để Hà Nội mở rộng dư địa phát triển theo chiều đứng, giải quyết bài toán cạn kiệt quỹ đất trong thế kỷ tới.
Thứ ba, để phát triển bền vững, thành phố cần bảo tồn và phát huy các giá trị cốt lõi về văn hóa, lịch sử và sinh thái. Tầm nhìn dài hạn được thể hiện qua việc bảo vệ nghiêm ngặt các vành đai xanh, hành lang sinh thái ven sông, biến sông Hồng thành trục cảnh quan trung tâm, và bảo tồn các khu phố cổ, làng nghề, di sản kiến trúc. Những không gian xanh và giá trị văn hiến này sẽ là tài sản vô giá truyền lại cho các thế hệ tương lai.
Bài học từ các đại dự án và kinh nghiệm triển khai
Ông Dũng cho biết, việc triển khai các đại dự án như Trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng, Khu đô thị thể thao Olympic, cùng hàng loạt cây cầu và tuyến metro, đã đặt ra những vấn đề quan trọng. Thành phố khẳng định đây là chủ trương đúng đắn, tạo dư địa hạ tầng để Hà Nội vươn tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai, đặc biệt ở giai đoạn chuẩn bị đầu tư, đã nảy sinh bất cập như thiếu thông tin về đất đai và các dự án liên quan.
Từ thực tiễn đó, quy hoạch lần này đúc rút ba bài học kinh nghiệm: Thứ nhất, bài học về 'nhanh nhưng không được vội' – giai đoạn chuẩn bị đầu tư cần nghiên cứu kỹ và có sự đồng thuận từ các bên. Thứ hai, bài học về giải phóng mặt bằng và tái định cư – thành phố đã làm tốt bằng cách tách thành dự án độc lập và chuyển sang tư duy kiến tạo không gian sống mới tốt hơn. Thứ ba, bài học về tư duy huy động nguồn lực – áp dụng mô hình TOD để thu hồi giá trị gia tăng và khuyến khích tư nhân đầu tư, không chỉ trông chờ vào ngân sách Nhà nước.
Giải quyết vấn đề ùn tắc, ngập lụt và ô nhiễm
Ông Dũng nhấn mạnh, các vấn đề như ùn tắc giao thông, úng ngập và ô nhiễm môi trường là hệ quả của hạn chế trong quy hoạch trước đây. Bài học lớn nhất là sự hạn chế của tư duy cải tạo và chắp vá. Quy hoạch lần này thực hiện bước chuyển mình mạnh mẽ: chuyển từ cải tạo chắp vá sang tái cấu trúc đô thị toàn diện. Điều này bao gồm giải nén dân cư, di dời cơ sở không phù hợp và tổ chức lại không gian sống, cùng với xây dựng mới hệ thống hạ tầng khung tích hợp đồng bộ như metro, không gian ngầm đa năng và hành lang thoát lũ chiến lược.
Phân tích điểm nghẽn và giải pháp khắc phục
Ông Dũng đồng ý rằng quy hoạch cần phân tích nguyên nhân các 'điểm nghẽn' để xây dựng giải pháp hiệu quả. Cơ quan chuyên môn đã đi sâu nghiên cứu, bắt đúng bệnh và chỉ rõ tận gốc các điểm nghẽn về hạ tầng, môi trường và cấu trúc đô thị. Toàn bộ đánh giá đã được báo cáo kỹ lưỡng và nhận chỉ đạo từ Thành ủy, Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân thành phố. Thành phố còn mời gọi chuyên gia, nhà khoa học hàng đầu và đơn vị tư vấn uy tín thế giới để đảm bảo đồ án không chủ quan, đề xuất giải pháp đột phá và khả thi.
Ông Dũng kết luận: 'Chúng tôi tin tưởng rằng, với việc nhìn thẳng vào sự thật, huy động trí tuệ quốc tế và dưới sự lãnh đạo thống nhất, bản Quy hoạch đã rút ra bài học quý giá để kiến tạo Thủ đô phát triển bền vững xuyên thế kỷ.' Quy hoạch này tập trung dự báo xu thế phát triển trong kỷ nguyên mới, hướng tới đô thị xanh, thông minh và bền vững, không chỉ cho nhu cầu hôm nay mà cho tương lai nơi kinh tế số, giao thông xanh và lối sống sinh thái làm chủ đạo.
