Cuối tháng 5 vừa qua, Tập đoàn Hòa Bình do doanh nhân Nguyễn Hữu Đường làm Chủ tịch đã khánh thành một dự án thử nghiệm tàu điện ngầm độc đáo tại Hà Nội, thu hút sự chú ý đặc biệt khi doanh nghiệp công bố hoàn thành đoạn đường hầm thử nghiệm dài 70 mét chỉ trong 12 ngày. Đoàn tàu điện với vỏ ngoài mạ vàng nổi bật đã tạo ra hai luồng dư luận trái chiều: một bên kỳ vọng vào giải pháp đột phá của doanh nghiệp nội địa, bên còn lại hoài nghi về tính khả thi kỹ thuật và mức độ an toàn thực tế so với các tiêu chuẩn quốc tế.
Thông số kỹ thuật của tàu dát vàng
Theo chủ đầu tư, đoàn tàu điện có trọng tải 10 tấn, thiết kế chứa 80 hành khách. Trong quá trình thử nghiệm, hệ thống đã thử tải đạt 200% công suất thiết kế, tương đương 150-200 người, với độ võng đường tàu chỉ 1 mm, vượt trội so với giới hạn cho phép 12,5 mm. Đoàn tàu được giới thiệu là phương tiện không người lái, vận hành hoàn toàn tự động. Chi phí chế tạo ban đầu 1,5 tỷ đồng, sau khi mạ vàng toàn bộ nâng lên 9 tỷ đồng. Ông Đường khẳng định phương pháp thi công tiết kiệm 70% chi phí so với các tuyến metro hiện tại, cam kết thời gian thi công toàn tuyến tối đa 1 năm.
Phương pháp đào hở và thách thức hạ tầng ngầm
Cốt lõi giải pháp là phương pháp đào hở thay vì đào ngầm bằng robot khiên đào. Theo thiết kế, đơn vị thi công sẽ ép cọc bê tông ly tâm dự ứng lực sâu 25-30 mét, sau đó đào sâu 8 mét để đặt đường hầm, rồi gác panel bê tông đúc sẵn. Tuy nhiên, việc áp dụng vào vùng lõi đô thị gặp nhiều khó khăn: hệ thống hạ tầng ngầm phức tạp (ống nước, cống thoát nước, cáp điện, viễn thông) đòi hỏi di dời tốn kém và mất nhiều năm; đào hở phải phong tỏa giao thông gây ùn tắc nghiêm trọng, thiệt hại kinh tế lớn. Đây là lý do các dự án metro hiện tại phải dùng robot TBM khoan ngầm ở độ sâu 15-30 mét để giảm tác động lên bề mặt.
Năng lực cơ khí và chi phí phi thực tế
Đoạn hầm thử nghiệm chỉ dài 70 mét, không đủ để tàu thực hiện chu kỳ động lực học cơ bản. Trong khi đó, để thử nghiệm tàu Metro số 1 Bến Thành - Suối Tiên, nhà thầu cần đoạn ray dài 1,8 km ở tốc độ 20 km/h. Tốc độ tối đa của tàu điện ngầm thương mại đạt 80-110 km/h. Với chiều dài 70 mét, không thể đánh giá hệ thống giảm xóc, lực ly tâm khi vào cua, hay phanh khẩn cấp ở tốc độ cao. Trọng tải 10 tấn cho đoàn tàu chở 80-150 người là quá nhẹ so với tiêu chuẩn quốc tế (một toa metro rỗng nặng 30-40 tấn) để đảm bảo lực bám, độ ổn định và an toàn va chạm. Chi phí chế tạo 1,5 tỷ đồng (60.000 USD) là phi thực tế, vì một toa xe thương mại có giá từ vài trăm nghìn đến hàng triệu USD. Việc dát vàng thêm 7,5 tỷ đồng (gấp 5 lần giá trị chế tạo) chỉ mang tính đánh bóng, không đóng góp kỹ thuật hay an toàn.
Đối chiếu với tiêu chuẩn quốc tế
Khoảng cách giữa mô hình thử nghiệm và tuyến đường sắt thương mại là rất lớn. Thông thường, thử nghiệm yêu cầu chạy liên tục hàng nghìn giờ để kiểm tra độ tin cậy, phanh khẩn cấp, diễn tập cứu nạn. Việc bỏ qua các bước này và chỉ dựa vào thử tải tĩnh vài ngày bị cho là đơn giản hóa quá mức. Công nghệ cốt lõi của Tập đoàn Hòa Bình là bê tông đúc sẵn cường độ cao, đã được chứng minh trong xây dựng dân dụng, nhưng ứng dụng cho tàu điện ngầm tự động hóa giá rẻ và đoàn tàu dát vàng chỉ dừng ở mức thử nghiệm. Trên mạng xã hội, nhiều người cho rằng kịch bản hoàn thành 70 mét trong 12 ngày là 'hoàn hảo quá mức', khó khả thi trong thực tế. Đoàn tàu dát vàng đã thu hút sự chú ý, nhưng tính hiệu quả vẫn còn là dấu hỏi chờ chứng minh.
