Dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào Việt Nam đang có sự chuyển dịch rõ rệt từ mục tiêu thu hút vốn ồ ạt sang chọn lọc đầu tư, ưu tiên các dự án công nghệ cao, thân thiện môi trường và có giá trị gia tăng lớn. Xu hướng này được các chuyên gia kinh tế đánh giá là phù hợp với chiến lược phát triển bền vững của Việt Nam trong giai đoạn mới.
Chất lượng thay thế số lượng
Theo báo cáo của Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Kế hoạch và Đầu tư), tổng vốn FDI đăng ký vào Việt Nam trong năm 2024 đạt 28,5 tỷ USD, giảm nhẹ so với năm trước nhưng vốn thực hiện đạt kỷ lục 21,2 tỷ USD, tăng 8% so với năm 2023. Điều này cho thấy các nhà đầu tư nước ngoài đang tập trung vào các dự án có hiệu quả thực tế, thay vì chỉ đăng ký số lượng lớn.
Ông Nguyễn Văn Toàn, chuyên gia kinh tế trưởng của Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách (VEPR), nhận định: "Việt Nam đã chuyển từ chính sách 'hút vốn bằng mọi giá' sang 'chọn lọc đầu tư'. Các dự án công nghệ thấp, thâm dụng lao động hoặc gây ô nhiễm môi trường đang dần bị hạn chế, thay vào đó là các dự án sản xuất chip, năng lượng tái tạo, và trung tâm dữ liệu."
Điểm đến hấp dẫn của dòng vốn công nghệ cao
Trong số các dự án FDI mới, nổi bật là dự án nhà máy sản xuất linh kiện điện tử của Tập đoàn Foxconn (Đài Loan) tại tỉnh Bắc Giang với số vốn 500 triệu USD, và dự án trung tâm dữ liệu của Google tại Thành phố Hồ Chí Minh với vốn đầu tư 400 triệu USD. Các dự án này không chỉ mang lại vốn mà còn chuyển giao công nghệ tiên tiến, tạo ra việc làm chất lượng cao cho lao động Việt Nam.
Ngoài ra, lĩnh vực năng lượng tái tạo cũng thu hút sự quan tâm lớn từ các nhà đầu tư Hàn Quốc, Nhật Bản và châu Âu. Tính đến tháng 10 năm 2024, đã có 12 dự án điện gió và điện mặt trời được cấp phép với tổng công suất 3.200 MW, tổng vốn đầu tư 4,5 tỷ USD.
Thách thức trong chọn lọc đầu tư
Tuy nhiên, việc chọn lọc đầu tư cũng đặt ra không ít thách thức. Theo bà Lê Thị Thu Hương, Phó Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài, các địa phương cần nâng cao năng lực thẩm định dự án, tránh tình trạng cạnh tranh giảm giá đất, ưu đãi thuế quá mức để thu hút vốn. "Chúng ta cần một bộ tiêu chí rõ ràng để đánh giá tác động kinh tế - xã hội và môi trường của từng dự án, tránh phát triển nóng nhưng không bền vững," bà Hương nhấn mạnh.
Một số chuyên gia cũng lo ngại rằng việc siết chặt tiêu chuẩn có thể làm giảm tốc độ thu hút vốn trong ngắn hạn, nhưng về dài hạn, đây là hướng đi đúng đắn. Ông Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, cho rằng: "Việt Nam không nên chạy theo số lượng vốn mà phải tập trung vào chất lượng. Mỗi dự án FDI phải là một mắt xích trong chuỗi giá trị toàn cầu, giúp nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia."
Triển vọng và giải pháp
Để tiếp tục thu hút dòng vốn chất lượng, Việt Nam cần hoàn thiện hệ thống pháp luật về đầu tư, đơn giản hóa thủ tục hành chính, và đầu tư mạnh vào cơ sở hạ tầng, đặc biệt là hạ tầng số và logistics. Bên cạnh đó, việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cũng là yếu tố then chốt để đáp ứng yêu cầu của các nhà đầu tư công nghệ.
Với định hướng đúng đắn, Việt Nam được kỳ vọng sẽ trở thành trung tâm sản xuất công nghệ cao của khu vực, thu hút các tập đoàn đa quốc gia hàng đầu thế giới. Dự báo trong năm 2025, vốn FDI thực hiện có thể đạt 23-24 tỷ USD, tăng 10-12% so với năm 2024.
