Ngày 2/7, Đại học Kiến trúc TP.HCM (UAH) phối hợp với Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM (HIDS) tổ chức hội thảo khoa học "Định hình cấu trúc không gian siêu đô thị TP.HCM trong bối cảnh mới". Hội thảo diễn ra khi TP.HCM đang xây dựng quy hoạch thời kỳ 2025-2050, tầm nhìn 100 năm.
Mô hình "6+1" cực chiến lược
TS.KTS Phạm Ngọc Tuấn, Trưởng Khoa Quy hoạch UAH, đề xuất cấu trúc không gian siêu đô thị TP.HCM theo mô hình "6+1" cực chiến lược. Cụ thể, lõi trung tâm giữ vai trò hạt nhân kinh tế - tài chính; TP Thủ Đức, Thuận An, Dĩ An thành cực đổi mới sáng tạo gắn với các trường đại học; Bình Dương, Tân Uyên là cực công nghiệp đổi mới sáng tạo; khu vực Cái Mép - Thị Vải, Phú Mỹ kết nối cảng trung chuyển Cần Giờ hình thành cực kinh tế biển và logistics; Vũng Tàu cùng Cần Giờ phát triển thành cực sinh thái, du lịch nghỉ dưỡng; Côn Đảo thành cực phát triển mới hướng tới đảo xanh sinh thái.
Đặc biệt, cực thứ 7 gắn với đô thị sân bay Long Thành. Theo ông Tuấn, các trung tâm tài chính quốc tế như TP.HCM cần kết nối nhanh với sân bay. Đô thị sân bay không chỉ là sân bay riêng lẻ mà còn tích hợp khu phi thuế quan, khu đô thị. Kết nối tốt sẽ hình thành hệ sinh thái cộng hưởng, thu hút các tập đoàn lớn đầu tư. Ông Tuấn cho rằng rào cản lớn nhất hiện nay là hạ tầng giao thông kết nối sân bay Long Thành với TP.HCM và Đồng Nai, cần ưu tiên đầu tư sớm.
Khuyến nghị từ Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM
ThS.KTS Vũ Chí Kiên - Phó viện trưởng HIDS đưa ra 4 khuyến nghị: xác định rõ khái niệm cấu trúc không gian và cấu trúc phát triển kinh tế theo chuẩn quốc tế; kế thừa có chọn lọc giữa các kỳ quy hoạch, áp dụng mô hình đô thị thành công; chuyên môn hóa sâu các cực phát triển thay vì đa ngành; quy hoạch hành lang chức năng kết nối các cực bổ trợ để tối ưu hóa năng lực phát triển, tạo động lực tăng trưởng hai con số.
Thách thức nguồn lực và giải pháp
TS.KTS Hoàng Tùng, Trưởng Ban Đô thị HĐND TP.HCM, cho biết giai đoạn 2026-2030, tổng nhu cầu vốn đầu tư các dự án trọng điểm ước tính gần 3 triệu tỷ đồng, trong khi nguồn lực mới cân đối được khoảng 1,1-1,2 triệu tỷ đồng, thiếu gần 2 triệu tỷ đồng. Ông nhấn mạnh TP.HCM không thể trông chờ vào ngân sách Trung ương, vay nước ngoài hay trái phiếu chỉ khoảng 200.000 tỷ đồng.
Ông Tùng đề xuất mô hình TOD (phát triển đô thị theo giao thông công cộng), phát huy giá trị đất đai từ hệ thống giao thông, và phương thức PPP, hợp đồng BT. Ông dẫn chứng các dự án như cao tốc đô thị Hồ Tràm - sân bay Long Thành, đường vượt biển Cần Giờ - Vũng Tàu đã được khởi công nhờ cơ chế đặc thù. Hiện TP.HCM thanh toán BT bằng quỹ đất sẵn có, nhưng sắp tới phải khai thác quỹ đất dọc các tuyến giao thông do dự án tạo ra. "Cách làm này vừa tạo nguồn thu đầu tư hạ tầng, vừa thúc đẩy phát triển đô thị, góp phần giải quyết thiếu hụt gần 2 triệu tỷ đồng", ông Tùng nói.
ThS.KTS Huỳnh Thanh Khiết - Phó giám đốc Sở Xây dựng TP.HCM cho hay việc sử dụng nguồn lực xã hội giúp triển khai dự án nhanh hơn, dành ngân sách cho công trình công ích. Đến năm 2030, thành phố tập trung đầu tư hạ tầng giao thông, phát triển vận tải khối lượng lớn và TOD, giải quyết ngập lụt, hạ tầng kỹ thuật và phân phối lại dân cư. "Trong quy hoạch tổng thể lần này, TP.HCM phải đề xuất rõ những việc dùng vốn ngân sách và những việc kêu gọi nguồn lực xã hội tham gia", ông Khiết nói.
