Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long, diện tích dừa toàn tỉnh hiện đạt 119.270 ha, chiếm gần 50% tổng diện tích dừa của cả nước. Trong đó, 30.355 ha dừa đạt chuẩn VietGAP và hữu cơ, gắn với mã số vùng trồng tập trung. Toàn tỉnh có khoảng 180 doanh nghiệp sản xuất, chế biến các sản phẩm từ dừa, tạo việc làm cho hơn 9.000 lao động.
Đa dạng sản phẩm chế biến từ dừa
Các sản phẩm chế biến từ dừa rất phong phú, bao gồm dầu dừa, nước dừa, sữa dừa, nước cốt dừa, cơm dừa nạo sấy, kẹo dừa, mật hoa dừa, thạch dừa, mỹ phẩm từ dừa, than gáo dừa, chỉ xơ dừa và các sản phẩm thủ công mỹ nghệ. Năm 2025, giá trị sản xuất và chế biến ngành dừa của tỉnh ước đạt 700 triệu USD, chiếm khoảng 8% giá trị sản xuất công nghiệp.
Nhiều doanh nghiệp và hợp tác xã đã liên kết với nông hộ trồng dừa đạt chuẩn hữu cơ, gắn với chế biến sâu, phục vụ tiêu dùng trong nước và xuất khẩu. Bà Thạch Thị Chal Thi, Giám đốc Công ty TNHH Trà Vinh Farm, cho biết công ty đang liên kết với hàng trăm hộ trồng dừa tại xã Tiểu Cần và các xã lân cận, thực hành quy trình canh tác hữu cơ, bao tiêu mật hoa dừa với giá 15.000-18.000 đồng/lít. Mô hình này giúp nông dân tăng thu nhập gấp 3-5 lần so với trồng dừa truyền thống. Công ty cung ứng các sản phẩm như nước uống mật hoa dừa, mật hoa dừa cô đặc, đường mật hoa dừa, trong đó mật hoa dừa và đường hoa dừa đã được Trung ương công nhận đạt hạng OCOP 5 sao.
Công ty TNHH Chế biến dừa sáp Cầu Kè, với thương hiệu Vicosap, là doanh nghiệp đầu tiên tại Việt Nam chế biến chuyên sâu các sản phẩm từ dừa sáp. Sau hơn 6 năm hoạt động, công ty đã ra mắt các dòng sản phẩm như dừa sáp hút chân không, kẹo dừa sáp 3 vị, dừa sáp sợi, dừa sáp sấy khô giòn tan, sữa chua dừa sáp sấy khô giòn tan, bánh dừa sáp 3 vị, sữa chua uống dừa sáp. Đặc biệt, sản phẩm dừa sáp sấy khô giòn tan bảo quản lâu, giữ trọn hương vị và dinh dưỡng, với 5 vị tự nhiên: mít, sầu riêng, thanh long, dứa, hoa đậu biếc. Hệ thống phân phối Vicosap đã phủ rộng khắp cả nước và xuất khẩu sang Anh, Mỹ, Nhật Bản.
Tổng Giám đốc Công ty CP Trà Bắc, ông Huỳnh Khắc Nhu, cho biết công ty sản xuất các sản phẩm chủ lực như cơm dừa sấy khô, nước cốt dừa cấp đông, than sạch BBQ, than anthracite xuất khẩu. Than hoạt tính Trabaco từ than sọ dừa dạng hạt, sử dụng công nghệ hoạt hóa bằng hơi nước, và than viên gáo dừa an toàn, đã xuất khẩu tới hơn 30 quốc gia và vùng lãnh thổ như Mỹ, Canada, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Australia, Đài Loan.
Trồng dừa phát thải thấp
Tại tọa đàm “Trái dừa phát thải thấp, giải pháp canh tác, thị trường và thu nhập bền vững” tổ chức tại Đại học Trà Vinh, các chuyên gia nhấn mạnh vai trò then chốt của liên kết chuỗi giá trị, tổ hợp tác và hợp tác xã trong xây dựng mô hình dừa phát thải thấp. Nông nghiệp hiện nay không chỉ dựa trên sản lượng mà còn chịu tác động từ các tiêu chí về chất lượng, minh bạch và phát triển bền vững. Cam kết toàn cầu về biến đổi khí hậu và quy định mới của thị trường quốc tế đang tác động trực tiếp đến sản phẩm dừa. Trung Quốc, thị trường tiêu thụ khoảng 4 tỷ trái dừa/năm, đang chuyển từ nhập khẩu số lượng lớn sang có kiểm soát, ưu tiên truy xuất nguồn gốc, mã số vùng trồng và sản xuất bền vững. Các thị trường Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Đông cũng có xu hướng tương tự.
Tiến sĩ Lê Hoàng Thế, Tổng Giám đốc VOS Holdings, cho rằng xu thế tất yếu là chuyển từ canh tác truyền thống sang canh tác dựa trên dữ liệu. Sản xuất dừa tại Vĩnh Long còn manh mún, thiếu dữ liệu, trong khi thị trường yêu cầu minh bạch đầu vào, đầu ra, truy xuất theo lô và đo lường phát thải. Các công cụ như Carbon Footprint, hệ thống đo lường, báo cáo, thẩm tra và truy xuất nguồn gốc giúp quản lý sản xuất hiệu quả, giảm rủi ro, nâng cao giá trị sản phẩm. Nghiên cứu quốc tế cho thấy quản lý dinh dưỡng cây dừa hợp lý có thể giảm 20-30% lượng phân bón mà không giảm năng suất, giảm phát thải khí N₂O. Trồng xen, phủ đất, tăng hàm lượng hữu cơ giúp giảm phát thải và tăng khả năng hấp thụ carbon.
Theo Tiến sĩ Lê Văn Đông, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh, tỉnh đã triển khai nhiều giải pháp khuyến khích phát triển chuỗi giá trị dừa, xây dựng mô hình chuyển giao khoa học kỹ thuật, kêu gọi doanh nghiệp đầu tư bao tiêu sản phẩm, phát triển dừa hữu cơ gắn với mã số vùng trồng. Phát huy vai trò của tổ hợp tác, hợp tác xã trong xây dựng và lan tỏa mô hình dừa phát thải thấp sẽ giúp trái dừa trở thành sản phẩm có giá trị bền vững, cạnh tranh trên thị trường trong nước và quốc tế, tạo sinh kế bền vững cho người dân.
