IRGC – Người hưởng lợi lớn nhất từ thỏa thuận Mỹ-Iran
Các nguồn tin cấp cao Iran cho biết Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đang ở vị thế đặc biệt thuận lợi để kiểm soát dòng tiền, đầu tư và lợi ích kinh tế phát sinh từ một thỏa thuận với Mỹ. Theo Reuters, những ưu đãi nhằm khuyến khích Iran tuân thủ cam kết có thể đồng thời củng cố sức mạnh của một lực lượng mà Mỹ và phương Tây dè chừng.
Trong nhiều năm, IRGC đã phát triển mạnh dưới bóng các lệnh trừng phạt quốc tế, xây dựng một đế chế kinh doanh trải rộng từ dầu khí, xây dựng, vận tải biển đến viễn thông và khai thác cảng biển. Giờ đây, khi Tehran và Washington chuẩn bị đàm phán kết thúc chiến tranh, mở đường cho hàng tỷ USD chảy vào Iran, IRGC được đánh giá là một trong những bên hưởng lợi lớn nhất.
Đế chế kinh doanh trải rộng khắp nền kinh tế Iran
Được cố lãnh tụ Ruhollah Khomeini thành lập, IRGC tiếp tục mở rộng quyền lực dưới thời Đại giáo chủ Ali Khamenei. Kể từ khi chiến tranh bùng phát ngày 28/2 với các cuộc không kích khiến Đại giáo chủ thiệt mạng, ảnh hưởng của IRGC trong bộ máy quyền lực càng được củng cố. Lực lượng này được cho là đã góp phần đưa ông Mojtaba Khamenei lên nắm vị trí lãnh đạo mới.
Các nguồn tin cho biết IRGC đã phát tín hiệu ủng hộ thỏa thuận chấm dứt chiến tranh. Một nguồn tin cấp cao nhận định IRGC mới là "người chiến thắng thực sự" sau cuộc xung đột, khi đang ở vị thế thuận lợi nhất để tận dụng các lợi ích kinh tế nếu lệnh trừng phạt được dỡ bỏ. Người phát ngôn của IRGC từ chối bình luận.
Lợi ích từ xuất khẩu dầu và quỹ tái thiết 300 tỷ USD
Theo thỏa thuận tạm thời, Iran sẽ được miễn trừ đối với một số hoạt động xuất khẩu dầu đang bị trừng phạt. Nếu đạt được thỏa thuận toàn diện, Tehran có thể được dỡ bỏ phần lớn cấm vận và tiếp cận quỹ tái thiết trị giá 300 tỷ USD. IRGC không công bố số liệu tài chính chính thức, nhưng một nguồn tin cấp cao nhận định bất kỳ nỗ lực phục hồi nền kinh tế Iran cũng sẽ mở rộng đáng kể phạm vi ảnh hưởng tài chính của lực lượng này.
Đơn vị xây dựng Khatam al-Anbia trực thuộc IRGC hiện quản lý hàng trăm công ty liên kết trong các dự án hạ tầng và năng lượng quy mô lớn. Lực lượng này cũng hiện diện trong viễn thông, sản xuất ô tô, du lịch và logistics, theo các tài liệu công khai và tuyên bố chính thức.
Rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp phương Tây
Theo luật đầu tư Iran, doanh nghiệp nước ngoài thường phải hợp tác với đối tác địa phương, khiến mạng lưới công ty liên quan đến IRGC trở thành cánh cửa gần như không thể tránh khỏi. Các tập đoàn phương Tây quay trở lại Iran có thể vô tình hợp tác với doanh nghiệp liên quan đến IRGC, làm gia tăng nguy cơ vi phạm lệnh trừng phạt vẫn còn hiệu lực đối với riêng lực lượng này.
Ông Jeremy Paner, cựu điều tra viên về trừng phạt thuộc Bộ Tài chính Mỹ, hiện là đối tác tại hãng luật Hughes Hubbard & Reed, nhận định: "IRGC là lực lượng nắm vai trò chi phối phía sau ngành dầu khí Iran. Vì vậy, không thể bỏ qua các hệ quả pháp lý khi tiến hành kinh doanh với những thực thể có liên quan đến họ." Ông lưu ý Đạo luật Công lý chống các bên bảo trợ khủng bố (JASTA) năm 2016 cho phép nạn nhân khủng bố khởi kiện các công ty Mỹ nếu bị cáo buộc hỗ trợ tổ chức bị xem là khủng bố như IRGC.
IRGC vẫn hưởng lợi ngay cả khi không có thỏa thuận toàn diện
Các nguồn tin Iran cho biết ngay cả khi hai bên không đạt được thỏa thuận toàn diện, IRGC vẫn có thể hưởng lợi từ các miễn trừ xuất khẩu dầu trong khuôn khổ thỏa thuận tạm thời. Lực lượng này duy trì sự kiểm soát mạnh mẽ đối với nền kinh tế nhờ kinh nghiệm nhiều thập kỷ trong việc xây dựng mạng lưới né tránh trừng phạt.
Sự trỗi dậy về kinh tế của IRGC được thúc đẩy từ đầu những năm 2000, khi Iran đối mặt với cấm vận liên quan đến chương trình hạt nhân. Tuy nhiên, chiến dịch "gây sức ép tối đa" của Tổng thống Trump từ năm 2018 đã thu hẹp dư địa né tránh cấm vận và làm gia tăng chi phí vận hành mạng lưới thương mại bí mật. Một nguồn tin cấp cao Iran cho biết chính vì vậy, việc đạt được thỏa thuận nới lỏng trừng phạt sẽ mang lại lợi ích kinh tế to lớn cho toàn bộ nền kinh tế Iran, nhưng đặc biệt là cho IRGC – lực lượng đã xây dựng vị thế gần như không thể thay thế trong nhiều lĩnh vực chiến lược.
