Một năm thuế quan Trump: Thị trường toàn cầu thay đổi, Mỹ không còn là điểm đến mặc định
Ngày 2/4/2025, Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố chính sách thương mại "Ngày giải phóng", áp thuế cơ bản 10% đối với hàng nhập khẩu từ tất cả quốc gia và vùng lãnh thổ vào Mỹ, cùng mức thuế đối ứng cao hơn cho các nước có thặng dư thương mại lớn. Động thái này đã làm rung chuyển hệ thống thương mại toàn cầu, với mức thuế cụ thể lên tới 34% cho hàng Trung Quốc, 20% cho Liên minh châu Âu (EU) và 46% cho Việt Nam.
Làn sóng bán tháo và xu hướng đầu tư mới
Ngay sau khi chính sách được áp dụng, làn sóng bán tháo lan rộng trên nhiều loại tài sản, kéo theo sự suy yếu đồng thời của chứng khoán Mỹ, trái phiếu kho bạc và đồng USD. Hiện tượng này, được giới đầu tư gọi là "bán sạch nước Mỹ", đánh dấu sự thay đổi sâu sắc trong tâm lý thị trường.
Trong 12 tháng qua, các tài sản Mỹ trải qua nhiều đợt biến động do chính sách khó lường của ông Trump. Hai xu hướng nổi bật là ABUSA (Anywhere But USA - đầu tư ở bất cứ đâu trừ Mỹ) và TACO (Trump Always Chickens Out - Trump luôn rút lui phút chót). Các thị trường quốc tế như Brazil, Anh và Nhật Bản đã có hiệu suất vượt trội so với chỉ số S&P 500 của Mỹ.
Tác động kinh tế và sự dịch chuyển thương mại
Bất chấp các rào cản pháp lý, thâm hụt hàng hóa của Mỹ đã nới rộng lên mức kỷ lục hơn 1.200 tỷ USD, tương đương 4% GDP vào năm ngoái. Thay vì giảm nhập khẩu, thuế quan chỉ thay đổi nơi Mỹ mua hàng. Ví dụ, nhập khẩu từ Trung Quốc giảm hơn 40%, trong khi nhập khẩu từ Thái Lan tăng vọt trên 40%.
Các nền kinh tế tầm trung như Anh, Canada, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc và Thụy Sĩ đã tăng cường hợp tác với nhau. Giao thương trong nhóm này tăng khoảng 12% từ tháng 5 đến tháng 12/2025, trong khi xuất khẩu sang Mỹ giảm 6%.
Phân hóa dòng vốn và cấu trúc thị trường
Theo CNBC, hiện tượng phân hóa dòng vốn trở nên rõ nét khi giới đầu tư không còn coi Mỹ là cơ hội đồng nhất. Chỉ số MSCI USA tăng trưởng kém hơn so với MSCI All Country World Index, cho thấy dòng vốn đang dần phân tán khỏi Mỹ.
Chuyên gia Daniel Casali từ Evelyn Partners nhận định sự suy yếu tương đối này là hệ quả của chính sách “Nước Mỹ trên hết”, thúc đẩy các khu vực khác tăng cường chi tiêu quốc phòng và cơ sở hạ tầng.
Ứng phó của các nền kinh tế và tương lai đa cực
Cuộc chiến thuế quan đã dẫn đến sự tái cấu trúc mạng lưới chuỗi cung ứng toàn cầu. Các nền kinh tế ngoài Mỹ chủ động thiết lập liên kết mới, với hơn 15 thỏa thuận thương mại tổng giá trị trên 400 tỷ USD được ký kết trong một năm qua, bao gồm các hiệp định giữa EU và Mercosur, Ấn Độ hay Indonesia.
Theo ông Nigel Green, CEO của deVere Group, nhà đầu tư đang chọn lọc các lĩnh vực hưởng lợi từ chính sách và tránh những lĩnh vực bị ảnh hưởng bởi gián đoạn thương mại. Thị trường chia thành hai thái cực: một bên là các công ty liên quan đến sản xuất nội địa, AI và an ninh năng lượng thu hút vốn; bên còn lại là các công ty đa quốc gia có chuỗi cung ứng phức tạp đối mặt với giám sát chặt chẽ và định giá sụt giảm.
Từ một hệ thống từng xoay quanh Mỹ, thương mại toàn cầu đang dần chuyển sang mô hình đa cực hơn. Ông Nigel Green nhận định: “Sự ngoại lệ của Mỹ vẫn còn, nhưng không còn là điều hiển nhiên”. Dù Mỹ vẫn là nền kinh tế trung tâm, họ không còn là lựa chọn duy nhất và mặc định của các nhà đầu tư. Để thu hút vốn quốc tế, Mỹ sẽ phải cạnh tranh khốc liệt hơn nhiều so với trước đây.
