Đầu tư công giai đoạn 2021-2025 hoàn thành vượt mức 5/5 chỉ tiêu đề ra
Chiều ngày 9/4, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đã trình bày báo cáo trước Quốc hội về Kế hoạch đầu tư công trung hạn cho giai đoạn 2026-2030. Trong phần đánh giá kết quả thực hiện giai đoạn 2021-2025, Bộ trưởng khẳng định kế hoạch đầu tư công đã đạt và vượt toàn bộ 5/5 chỉ tiêu đã được đề ra trước đó.
Tổng vốn đầu tư công đạt 2,87 triệu tỷ đồng, tập trung vào các dự án trọng điểm
Theo số liệu được công bố, tổng mức vốn đầu tư công của cả giai đoạn 2021-2025 đã đạt con số ấn tượng là 2,87 triệu tỷ đồng. Chính phủ đã thực hiện giao vốn từ ngân sách Trung ương cho 4.652 dự án, con số này đã giảm khoảng một nửa so với giai đoạn trước đó. Việc giảm mạnh số lượng dự án được đánh giá đã góp phần tích cực vào công tác thu gọn danh mục đầu tư, hạn chế đáng kể tình trạng đầu tư dàn trải kém hiệu quả vốn tồn tại từ lâu.
Ước tính tổng mức giải ngân vốn đầu tư công trong cả giai đoạn đạt khoảng 3,02 triệu tỷ đồng. Nguồn vốn này đã được tập trung triển khai cho nhiều dự án kết cấu hạ tầng có tính chiến lược và tầm quan trọng quốc gia. Chính sách cắt giảm mạnh danh mục dự án sử dụng vốn ngân sách Trung ương được nhìn nhận là một bước đi đúng đắn, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công.
Bên cạnh thành tích, vẫn tồn tại những hạn chế cần khắc phục
Tuy nhiên, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cũng thẳng thắn chỉ ra một số mặt hạn chế trong quá trình thực hiện. Công tác chuẩn bị dự án tại một số địa phương, đơn vị chưa đạt chất lượng cao, dẫn đến việc nhiều dự án phải điều chỉnh nhiều lần và kéo dài tiến độ so với kế hoạch ban đầu. Việc tổ chức thực hiện tại một số bộ, ngành và địa phương vẫn còn lúng túng, hiệu quả đạt được chưa đồng đều.
Tình trạng giải ngân vốn đầu tư công chậm vẫn tiếp diễn, đặc biệt đáng chú ý là đối với nguồn vốn ODA và các chương trình mục tiêu quốc gia. Một số địa phương vẫn còn tình trạng phân bổ vốn ngân sách một cách dàn trải, chưa thực sự tập trung vào các hạng mục trọng điểm. Mặc dù hệ số ICOR (hệ số gia tăng vốn đầu ra) đã có sự cải thiện, giảm so với giai đoạn trước, nhưng vẫn ở mức 6,4%. Bên cạnh đó, công tác huy động các nguồn lực đầu tư từ bên ngoài Nhà nước vẫn chưa đạt được kỳ vọng đặt ra.
Kế hoạch đầu tư công giai đoạn 2026-2030: Tổng vốn dự kiến 8,22 triệu tỷ đồng
Chuyển sang giai đoạn kế hoạch mới 2026-2030, Bộ trưởng Tài chính cho biết Chính phủ đã xây dựng kế hoạch đầu tư công dựa trên cơ sở các kết luận quan trọng của Trung ương, Bộ Chính trị và Quốc hội. Kế hoạch được xác định với 5 mục tiêu cụ thể và 8 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm đảm bảo tính khả thi và hiệu quả.
Ưu tiên hàng đầu cho các dự án hạ tầng chiến lược, then chốt
Tổng nguồn vốn đầu tư công dự kiến cho giai đoạn 2026-2030 là khoảng 8,22 triệu tỷ đồng. Trong đó, nguồn vốn từ ngân sách Trung ương ước tính khoảng 3,8 triệu tỷ đồng và nguồn vốn từ ngân sách địa phương dự kiến khoảng 4,42 triệu tỷ đồng. Kế hoạch sẽ được bố trí một cách có trọng tâm, trọng điểm, bám sát các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội đã được nêu rõ trong Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và các chương trình hành động cụ thể của Trung ương.
Nguồn lực sẽ được ưu tiên tối đa cho các dự án xây dựng kết cấu hạ tầng mang tính chiến lược, then chốt. Mục tiêu là góp phần mở rộng không gian phát triển cho các vùng, miền và cho cả nước, tạo đà cho tăng trưởng kinh tế bền vững. Đồng thời, Chính phủ đặt mục tiêu giảm tối thiểu 30% số lượng dự án đầu tư công so với giai đoạn trước, tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong quản lý đầu tư công, nâng cao hiệu quả phối hợp giữa đầu tư công và đầu tư từ xã hội. Qua đó, phấn đấu tiếp tục giảm hệ số ICOR, nâng cao hiệu quả đầu tư.
Cơ cấu phân bổ vốn ngân sách Trung ương và nguyên tắc cho địa phương
Đối với nguồn vốn từ ngân sách Trung ương, cơ cấu phân bổ dự kiến sẽ bao gồm: khoảng 10% tổng vốn dành cho các nhiệm vụ, dự án trực tiếp; khoảng 75% tổng vốn sẽ được ưu tiên cho các chương trình mục tiêu quốc gia, các dự án quan trọng quốc gia và các nhiệm vụ chiến lược; khoảng 15% còn lại sẽ được sử dụng để hỗ trợ các bộ, ngành và địa phương triển khai các dự án cần thiết khác.
Trong công tác điều hành, Chính phủ sẽ áp dụng phương thức linh hoạt. Trường hợp có tăng thu hoặc tiết kiệm chi từ ngân sách nhà nước hằng năm, nguồn lực dôi dư sẽ được ưu tiên bổ sung ngay cho các dự án trọng điểm nhằm đẩy nhanh tiến độ thực hiện.
Đối với nguồn vốn từ ngân sách địa phương, việc bố trí vốn sẽ vẫn tuân thủ các nguyên tắc chung nhưng bảo đảm quyền chủ động cho địa phương trong việc quyết định đầu tư dựa trên khả năng cân đối nguồn lực của mình. Nguyên tắc "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm" sẽ được áp dụng triệt để. Đồng thời, các địa phương cần ưu tiên các dự án có tính liên vùng và các chương trình nhận được sự hỗ trợ từ phía Trung ương.
Các giải pháp đồng bộ để thực hiện thành công kế hoạch
Để hiện thực hóa kế hoạch đầu tư công giai đoạn mới, Chính phủ đã xác định một loạt các giải pháp đồng bộ và quyết liệt. Trong đó bao gồm việc đổi mới căn bản phương thức quản lý đầu tư công theo hướng lấy hiệu quả làm trung tâm; hoàn thiện thể chế quản lý về đầu tư công và ngân sách Nhà nước; tăng cường kỷ luật và nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu trong toàn bộ quy trình từ khâu lựa chọn dự án, chuẩn bị đầu tư, đến khâu giải ngân và quyết toán vốn.
Chính phủ cũng sẽ nỗ lực huy động tối đa các nguồn lực từ xã hội thông qua các hình thức hợp tác công - tư (PPP), thu hút vốn đầu tư nước ngoài, khuyến khích nguồn lực từ doanh nghiệp và người dân. Các nguồn lực này sẽ được kết hợp hài hòa với nguồn vốn ngân sách nhà nước để cùng triển khai các dự án quy mô lớn, có sức lan tỏa.
Một giải pháp mới đang được nghiên cứu là trình Quốc hội xem xét phương thức lập kế hoạch đầu tư công theo hình thức cuốn chiếu. Phương thức này nhằm mục đích tăng tính linh hoạt và chủ động trong công tác điều hành, đồng thời giúp kịp thời ứng phó với những biến động khó lường của tình hình kinh tế - xã hội trong nước và quốc tế.
