Dù tín dụng xanh tăng trưởng hơn 20% mỗi năm, nhưng nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME), vẫn gặp khó khăn trong tiếp cận nguồn vốn này. Theo Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, khoảng 80% SME hiện chưa tiếp cận được tín dụng hoặc gặp nhiều khó khăn khi vay vốn chính thức. Khu vực này chiếm gần 98% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động tại Việt Nam.
Gặp khó trong hấp thụ vốn xanh
Tại Hội thảo “Nâng cao hiệu quả dòng vốn tín dụng xanh, động lực cho tăng trưởng kinh tế” do Báo Lao Động tổ chức ngày 23/6, TS Bùi Thanh Minh, Phó giám đốc chuyên môn Văn phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV), cho rằng chuyển đổi xanh đang trở thành yêu cầu hiện hữu. Các cam kết Net Zero, tiêu chuẩn ESG, truy xuất nguồn gốc, kiểm kê khí nhà kính, sử dụng năng lượng hiệu quả, phát triển bao bì bền vững, kinh tế tuần hoàn và quy định xanh từ thị trường xuất khẩu ngày càng hiện diện trong từng đơn hàng.
Tuy nhiên, tín dụng xanh về bản chất vẫn là tín dụng ngân hàng. Doanh nghiệp muốn vay vốn phải chứng minh khả năng trả nợ, phương án sản xuất kinh doanh khả thi, đồng thời đáp ứng thêm các tiêu chí về môi trường như dữ liệu phát thải, hiệu quả năng lượng hoặc lợi ích môi trường của dự án. Với doanh nghiệp lớn, các yêu cầu này có thể được xử lý qua bộ phận chuyên trách, nhưng với SME, đặc biệt là doanh nghiệp siêu nhỏ, đây là rào cản đáng kể.
TS. Bùi Thanh Minh nhận định: “Không ít doanh nghiệp đang mắc kẹt trong vòng luẩn quẩn chưa đủ xanh để vay vốn xanh, nhưng lại thiếu vốn để đầu tư cho quá trình xanh hóa.” Nhiều doanh nghiệp sẵn sàng đầu tư thiết bị tiết kiệm năng lượng, nâng cấp hệ thống xử lý nước thải, thay đổi bao bì, số hóa quản trị sản xuất, nhưng chi phí đầu tư ban đầu lớn, thời gian hoàn vốn kéo dài trong khi hiệu quả kinh tế chưa thể hiện ngay.
Làm sao khơi thông dòng vốn xanh?
Theo bà Hà Thu Giang, Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (Ngân hàng Nhà nước), hiện có 82 tổ chức tín dụng triển khai cho vay xanh với tổng dư nợ đạt hơn 828.000 tỷ đồng, tăng gấp 4,6 lần so với năm 2017. Giai đoạn 2017-2025, tín dụng xanh tăng trưởng bình quân trên 20% mỗi năm. Dư nợ tín dụng xanh tập trung chủ yếu vào nông, lâm, thủy sản và bảo tồn đa dạng sinh học (trên 32%), tiếp đến là năng lượng xanh (hơn 30%). Dư nợ được đánh giá rủi ro môi trường và xã hội đã vượt 5,7 triệu tỷ đồng, tương đương hơn 30% tổng dư nợ toàn nền kinh tế.
Dù quy mô tín dụng xanh tăng trưởng, bà Giang cho rằng còn nhiều rào cản khiến dòng vốn này chưa đến được với SME. Khoảng 30-33% dư nợ tín dụng xanh tập trung vào nông nghiệp, khoảng 40% vào năng lượng tái tạo và năng lượng sạch – các lĩnh vực có dự án quy mô lớn, mục tiêu đầu tư rõ ràng, tài sản bảo đảm và dòng tiền dễ xác định. Ngược lại, nhu cầu chuyển đổi xanh của SME thường là các khoản đầu tư nhỏ, phân tán, khó chuẩn hóa. Hệ thống tiêu chí xác định dự án xanh, dự án kinh tế tuần hoàn và chuẩn mực ESG chưa hoàn thiện, gây khó khăn cho cả ngân hàng và doanh nghiệp.
Ông Nguyễn Hồng Quang, Phó cục trưởng Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho rằng cần hoàn thiện hệ thống pháp luật về bảo vệ môi trường, xây dựng lộ trình phát triển tín dụng xanh rõ ràng, hướng dẫn các tổ chức tín dụng lồng ghép tiêu chí môi trường vào hoạt động cấp vốn. Các bộ, ngành cần phối hợp rà soát, cập nhật danh mục phân loại xanh, hình thành cơ chế điều phối liên ngành về tín dụng xanh và tài chính xanh.
Ông Nguyễn Quang Ngọc, Phó trưởng Ban chính sách tín dụng Agribank, kiến nghị Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước sớm hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ tín dụng xanh, trong đó có chính sách lãi suất phù hợp. Theo ông, đây sẽ là động lực quan trọng giúp doanh nghiệp thuận lợi hơn trong tiếp cận vốn, đồng thời thúc đẩy tín dụng xanh trên toàn hệ thống ngân hàng.
