Các doanh nghiệp xăng dầu đang phải đối mặt với nhiều khó khăn khi triển khai xăng E10 trên toàn quốc. Chi phí đầu tư hạ tầng cho loại xăng sinh học này rất lớn, nhưng chưa được tính đầy đủ vào giá bán, gây áp lực lên lợi nhuận của doanh nghiệp.
Bài toán giá và nguồn cung
Tại tọa đàm “Xăng E10 bán toàn quốc: Hiểu đúng, dùng đúng, triển khai hiệu quả” do Báo Tiền Phong tổ chức, vấn đề giá bán xăng E10, chi phí đầu tư hạ tầng và nguồn cung ethanol đã được các cơ quan quản lý cùng doanh nghiệp xăng dầu thảo luận sôi nổi.
Ông Trần Phú Bình, Phó tổng giám đốc Tổng công ty Xăng dầu Quân đội (Mipec), cho biết việc xây dựng mức giá xăng E10 vừa bảo đảm quyền lợi người tiêu dùng, vừa duy trì lợi ích doanh nghiệp là bài toán khó. Để đưa hệ thống phân phối xăng E5, E10 ra thị trường, các doanh nghiệp đầu mối phải đầu tư dây chuyền công nghệ với chi phí lớn, bao gồm hệ thống kho bể, bồn chứa, trạm pha chế và phương tiện vận chuyển. Đặc biệt, tại các cửa hàng bán lẻ, bồn chứa và cột bơm cần được cải tạo bằng vật liệu chuyên dụng để chống ăn mòn do cồn trong xăng E10.
Tuy nhiên, đại diện Mipec đánh giá phần lớn chi phí đầu tư này chưa được phân bổ đầy đủ vào giá bán lẻ. Các cơ quan quản lý như Bộ Tài chính và Bộ Công Thương đều nắm rõ thực trạng này. Để duy trì giá phù hợp cho người tiêu dùng, doanh nghiệp đầu mối đang chấp nhận gia tăng chi phí, giảm tỷ suất lợi nhuận như cách chia sẻ lợi ích với thị trường.
Thách thức về nguồn cung ethanol
Bên cạnh bài toán giá, việc bảo đảm nguồn cung ethanol ổn định, chất lượng đồng đều là thách thức sống còn. Theo ông Bình, tổng nhu cầu tiêu thụ xăng của Việt Nam ước khoảng hơn 10 triệu m3/năm. Nếu áp dụng tỷ lệ phối trộn ethanol 10%, thị trường cần khoảng 1 triệu m3 ethanol/năm. Trong khi đó, công suất sản xuất ethanol trong nước mới đáp ứng khoảng 300.000 m3, tương đương 30% nhu cầu. Điều này có nghĩa khoảng 70% lượng ethanol còn lại phải nhập khẩu.
Ông Bình nhấn mạnh rủi ro khi phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu. Nếu thị trường quốc tế biến động do chiến tranh hoặc xung đột, nguồn cung ethanol có thể bị gián đoạn, dẫn đến thiếu hụt cục bộ xăng E10 dù xăng khoáng vẫn dồi dào. Doanh nghiệp kiến nghị Bộ Công Thương hỗ trợ khôi phục sản xuất và nâng cao công suất các nhà máy ethanol trong nước để chủ động nguồn nguyên liệu.
Tính toán cơ chế thuế, phí
Ông Đỗ Hoàng Hà, Trưởng ban Kinh doanh Tập đoàn Petrolimex, cho rằng trong giai đoạn chuyển đổi từ xăng khoáng sang xăng sinh học, cần tránh tạo gánh nặng chi phí cho người tiêu dùng. Người dân sẽ so sánh trực tiếp giữa hai loại nhiên liệu, do đó giá bán cùng chính sách thuế, phí cần được thiết kế phù hợp để khuyến khích chuyển đổi. Ông đề xuất trong giai đoạn đầu cần có cơ chế hỗ trợ như điều chỉnh thuế, phí hoặc chính sách ưu đãi để giảm giá thành, tạo sức hấp dẫn cho xăng sinh học.
Về phía cơ quan quản lý, ông Đào Duy Anh, Phó cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương), cho biết Bộ đang phối hợp với Bộ Tài chính xây dựng phương án đề xuất giảm thuế, phí đối với nhiên liệu, đồng thời nghiên cứu cơ cấu lại giá thành theo lộ trình phù hợp nhằm bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người tiêu dùng.
Ông cũng nhắc lại việc Việt Nam từng triển khai nhiều dự án sản xuất ethanol và phát triển vùng nguyên liệu tại một số địa phương phía Bắc, nhưng quá trình thực hiện còn chậm do lộ trình chưa đồng bộ và sự tồn tại song song của xăng khoáng với xăng sinh học khiến mức tiêu thụ chưa đạt kỳ vọng. Hiện nay, định hướng phát triển nhiên liệu sinh học đã rõ ràng hơn, với mục tiêu bảo đảm nguồn cung ổn định, giảm phụ thuộc vào xăng khoáng nhập khẩu và nâng cao tính chủ động của thị trường trong nước.
