Giá nhân công và vật liệu xây dựng leo thang khiến tổng mức đầu tư của nhiều dự án đội lên, đẩy nhiều gói thầu đã trúng vào tình trạng thua lỗ nghiêm trọng. Ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà thầu xây dựng (VACC), cho biết nhiều dự án đầu tư công đang gặp khó khăn trong việc lựa chọn nhà thầu do tổng mức đầu tư và đơn giá chưa phản ánh đúng chi phí thực tế thị trường.
Chênh lệch lớn giữa đơn giá nhà nước và thị trường
Cụ thể, đơn giá nhân công trong định mức nhà nước hiện chỉ khoảng 350.000 đồng/ngày công, trong khi trên thực tế, các doanh nghiệp phải trả từ 700.000 đồng đến 1 triệu đồng/ngày công cho lao động kỹ thuật. Tương tự, giá vật liệu xây dựng do các sở xây dựng công bố tại nhiều địa phương thấp hơn giá mua thực tế từ 15-20%. Sự chênh lệch này khiến tổng mức đầu tư của một số dự án không còn phù hợp với thực tế thi công, dẫn đến việc nhà thầu cân nhắc kỹ lưỡng trước khi tham gia đấu thầu. Nếu trúng thầu, nguy cơ thua lỗ là rất lớn.
Ông Hiệp nhấn mạnh: "Đây là thực tế mà VACC đã nhiều lần phản ánh với Bộ Xây dựng, các bộ, ngành liên quan và Chính phủ. Chúng tôi kiến nghị cần sớm điều chỉnh hệ thống định mức, đơn giá xây dựng để bảo đảm sát thực tế hơn, nhằm không chỉ giúp bảo đảm hiệu quả đầu tư mà còn góp phần tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh hơn trên thị trường xây dựng."
Thiếu hụt nhân lực trầm trọng
Hiện nay, cả nước đang đồng loạt triển khai nhiều dự án hạ tầng lớn như cao tốc Bắc - Nam, sân bay, cảng biển, đô thị và công nghiệp, khiến nhu cầu nhân lực tăng nhanh. Tuy nhiên, lực lượng công nhân xây dựng, đặc biệt là công nhân kỹ thuật lành nghề, lại thiếu hụt nghiêm trọng. Các doanh nghiệp lớn có điều kiện tài chính tốt hơn nên thu hút được nhân sự bằng mức lương và chế độ đãi ngộ cao, trong khi doanh nghiệp nhỏ và vừa gặp nhiều khó khăn trong tuyển dụng và giữ chân người lao động, tạo áp lực cạnh tranh nhân lực lớn trong toàn ngành.
Theo tính toán, một công nhân trong lĩnh vực xây dựng hạ tầng giao thông mỗi năm chỉ tạo ra khoảng 500-600 triệu đồng giá trị sản lượng. Trong khi tổng quy mô đầu tư công hiện nay lên tới khoảng 1 triệu tỷ đồng, nguồn nhân lực hiện có mới chỉ đáp ứng được khoảng 50-60% nhu cầu thực tế. Trước đây, ngành xây dựng có thể tận dụng lao động nông nhàn từ nông thôn, nhưng hiện nguồn này gần như không còn. Nhiều công trường phải tuyển dụng lao động từ vùng sâu, vùng xa, thậm chí từ đồng bào dân tộc thiểu số.
Kiến nghị điều chỉnh định mức và đánh giá năng lực nhà thầu
Ông Hiệp nhấn mạnh: "Có thể nói, hai khó khăn lớn nhất của thị trường xây dựng hiện nay là hệ thống đơn giá, định mức chưa theo kịp thực tế và tình trạng thiếu hụt nhân lực ngày càng nghiêm trọng. Đây là những vấn đề cần sớm được tháo gỡ để bảo đảm tiến độ, chất lượng các dự án đầu tư và sự phát triển bền vững của ngành xây dựng."
Tại họp báo đánh giá năng lực nhà thầu Việt Nam sáng 30/6, nhiều diễn giả nhìn nhận ngành xây dựng Việt Nam đang phát triển tự phát theo yêu cầu thị trường, dù sở hữu lực lượng tham gia lớn với hơn 10.000 doanh nghiệp. Trong bối cảnh này, cần có chương trình đánh giá năng lực nhà thầu. Các doanh nghiệp sẽ tự kê khai trên nền tảng số theo khung tiêu chí đã công bố, bao gồm hồ sơ chứng minh tư cách pháp lý, năng lực, tài chính và quản trị doanh nghiệp. Sau đó, đơn vị tư vấn thẩm tra hồ sơ, chuyển Hội đồng xem xét, bỏ phiếu và công bố kết quả. Trường hợp kết quả đánh giá không chính xác hoặc doanh nghiệp gian dối sẽ bị loại khỏi danh sách.
Ông Hoàng Thiệu Bảo, Phó giám đốc Ban Xây dựng Vinaconex, cho biết việc xếp hạng không chỉ giúp doanh nghiệp được ghi nhận trong nước mà còn tạo uy tín với các chủ đầu tư quốc tế. Ông kiến nghị quy trình nộp hồ sơ cần đơn giản hóa, giảm tối đa thủ tục và quy định rõ hình thức xác thực hồ sơ để các nhà thầu tham gia thuận lợi.
