Doanh nghiệp nhỏ và vừa là lực lượng chủ lực của nền kinh tế, nhưng hiện khu vực này vẫn gặp nhiều rào cản trong tiếp cận tín dụng, từ tài sản bảo đảm, thủ tục vay vốn đến năng lực quản trị tài chính. Khi bài toán vốn chưa được khơi thông, dư địa tăng trưởng của khu vực tư nhân cũng bị ảnh hưởng: Dòng tiền có thể ổn định, vòng quay vốn có thể nhanh, nhưng thiếu tài sản thế chấp lại khiến họ khó chạm tới tín dụng ngân hàng.
Thực trạng khó tiếp cận vốn
Ông Nguyễn Văn Đính, Chủ tịch Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam nhận định, dù lãi suất đã giảm và ngân hàng sẵn sàng cho vay, nhiều doanh nghiệp vẫn không thể tiếp cận, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa. “Điều đó phản ánh sức khỏe doanh nghiệp đang có vấn đề, họ yếu và không đủ điều kiện hấp thụ vốn. Cái họ cần lúc này không chỉ là tiền, mà là thị trường, là việc làm”, ông chia sẻ.
Ở góc độ ngành hàng, bà Huỳnh Thị Mỹ, Tổng Thư ký Hiệp hội Nhựa Việt Nam cũng chỉ ra nghịch lý: Muốn vay vốn phải có dòng tiền ổn định, nhưng khi đơn hàng sụt giảm, dòng tiền gián đoạn, doanh nghiệp lại càng khó đáp ứng điều kiện vay. Vòng luẩn quẩn này khiến nhiều doanh nghiệp dù rất cần vốn vẫn đứng ngoài “cánh cửa tín dụng”.
Cần cách tiếp cận mới để khơi thông dòng vốn
Theo ông Trần Hoàng Ngân, Đại biểu Quốc hội Thành phố Hồ Chí Minh, việc nới lỏng điều kiện cho vay một cách ồ ạt là không khả thi, bởi phải bảo đảm an toàn cho hệ thống ngân hàng. “Chúng ta cần kết hợp chính sách tiền tệ linh hoạt nhưng vẫn phải giữ nguyên tắc tín dụng. Vấn đề là tìm giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vốn mà không làm suy giảm chất lượng tín dụng”, ông nhấn mạnh.
Thực tế, phần lớn doanh nghiệp Việt Nam là doanh nghiệp nhỏ và vừa, năng lực tài chính còn hạn chế, thiếu tài sản thế chấp. Ông Nguyễn Văn Thân, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam cho rằng, đây là rào cản lớn nhất khiến doanh nghiệp khó vay vốn, trong khi ngân hàng không thể cho vay tín chấp một cách đại trà.
Trước thực trạng này, nhiều ý kiến đề xuất cần phát triển mạnh các quỹ bảo lãnh tín dụng, quỹ bảo hiểm tín dụng. Theo ông Phạm Xuân Hòe, nguyên Phó Viện trưởng Viện Chiến lược ngân hàng, kinh nghiệm từ các quốc gia như Nhật Bản hay Hàn Quốc cho thấy, việc xây dựng hệ thống bảo lãnh tín dụng ở tầm quốc gia, vận hành theo cơ chế khép kín, sẽ giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận vốn hiệu quả hơn.
Bên cạnh đó, các doanh nghiệp cũng kiến nghị ngân hàng cần linh hoạt hơn trong điều kiện cho vay, như chấp nhận tài sản bảo đảm là hàng tồn kho, nguyên vật liệu hoặc hợp đồng kinh tế thay vì chỉ dựa vào bất động sản.
Tạo thị trường để khơi thông dòng vốn
Một điểm đáng chú ý là, nhiều chuyên gia cho rằng giải pháp vốn không thể tách rời khỏi bài toán thị trường. GS,TS Hoàng Văn Cường, đại biểu Quốc hội khóa XIV, XV, nguyên Phó Hiệu trưởng Đại học Kinh tế Quốc dân đề xuất, Nhà nước cần đóng vai trò “khách hàng lớn” thông qua cơ chế đặt hàng. Khi có đơn hàng từ Chính phủ, doanh nghiệp sẽ có dòng tiền ổn định, từ đó tăng khả năng tiếp cận vốn và mở rộng sản xuất.
Ở tầm vĩ mô, việc Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam được thành lập kỳ vọng sẽ mở ra một kênh dẫn vốn mới. Theo Nghị quyết số 222 năm 2025 của Quốc hội, trung tâm này sẽ hoạt động tại Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng, tạo nền tảng thu hút các dòng vốn quốc tế. Bà Lê Hồng Thủy Tiên, Tổng Giám đốc Tập đoàn Liên Thái Bình Dương cho rằng, đây là bước đi quan trọng giúp khơi thông nguồn lực tài chính, đồng thời tạo hiệu ứng lan tỏa tới nhiều ngành kinh tế khác.
Không chỉ dừng ở việc mở rộng nguồn cung vốn, Ngân hàng Nhà nước cũng đã nới hạn mức tăng trưởng tín dụng, tạo điều kiện để các tổ chức tín dụng đẩy mạnh cho vay, đặc biệt trong giai đoạn cao điểm cuối năm. Tuy nhiên, như nhiều chuyên gia nhận định, “nới room” chỉ là điều kiện cần, còn điều kiện đủ vẫn nằm ở khả năng hấp thụ vốn của doanh nghiệp.
Theo đó, doanh nghiệp hiện cần đồng thời giải ba bài toán: Cơ cấu nguồn vốn hợp lý giữa vốn vay và vốn tự có; quản trị dòng tiền chặt chẽ; và tập trung đầu tư vào những lĩnh vực cốt lõi có khả năng tạo lợi thế cạnh tranh dài hạn. Đồng quan điểm, ông Nguyễn Lương Tú, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần Soul Wine cho rằng, thay vì mở rộng dàn trải, doanh nghiệp cần lựa chọn những lĩnh vực có lợi thế, xây dựng nền tảng tài chính minh bạch và từng bước đa dạng hóa nguồn vốn từ nhiều kênh khác nhau.
Rõ ràng, để tháo gỡ nút thắt vốn, cần một cách tiếp cận tổng thể, đồng bộ từ cả phía cung và cầu. Về phía chính sách, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế tín dụng, phát triển các công cụ bảo lãnh và bảo hiểm tín dụng, đồng thời mở rộng các kênh dẫn vốn mới như thị trường tài chính quốc tế. Về phía doanh nghiệp, yêu cầu cấp thiết là nâng cao nội lực, minh bạch hóa tài chính, chuẩn hóa quản trị và chủ động thích ứng với các tiêu chuẩn quốc tế.
Khi doanh nghiệp khỏe lên, dòng vốn sẽ tự tìm đến. Trong bức tranh kinh tế đang chuyển động nhanh và đầy biến động, vốn không còn đơn thuần là “nhiên liệu”, mà là thước đo niềm tin. Và khi niềm tin được củng cố, dòng vốn sẽ không chỉ được khơi thông, mà còn trở thành động lực đưa doanh nghiệp Việt vươn xa trên bản đồ kinh tế toàn cầu.
