Ở ngoại ô thành phố Rennes, tây bắc nước Pháp, công nhân tại một nhà máy ôtô lâu đời đang lo sợ trở thành nạn nhân tiếp theo của làn sóng xe điện Trung Quốc. Nhà máy từng sản xuất các mẫu xe Citroën từ thập niên 1960, nhưng nay trở thành tâm điểm cho cuộc trỗi dậy của ngành ôtô Trung Quốc.
Thất thủ ngay trong lòng châu Âu
Dự kiến năm 2028, công nhân Pháp tại đây sẽ lắp ráp xe cho thương hiệu Voyah thuộc hãng Dongfeng, xóa nhòa ranh giới giữa Made in Europe và Made in China. Khoảng 1.500 nhân sự lo ngại điều kiện làm việc sẽ xấu đi dưới thời tập đoàn Stellantis NV.
"Có quá nhiều mối bận tâm xung quanh thương vụ Dongfeng. Chuyện gì sẽ xảy ra với chúng tôi nếu mối quan hệ hợp tác này không thành công?" - bà Christine Virassamy, đại diện công đoàn CFDT tại Rennes, bày tỏ lo âu.
Stellantis đang lên kế hoạch hợp tác với các đối thủ Trung Quốc để sản xuất xe tại Pháp, Tây Ban Nha và Italy, sử dụng công nghệ Trung Quốc để nâng đỡ các thương hiệu Opel, Citroën và Fiat. Điều này cho thấy Trung Quốc đã vượt mặt Đức và Pháp về công nghệ xe điện và phần mềm. Ngay cả Volkswagen cũng sẵn sàng nhường sân chơi.
Chuyên gia Bernard Jullien từ Đại học Bordeaux cảnh báo các đối tác này làm trầm trọng thêm tình trạng dư thừa công suất. Tuy nhiên, CEO Antonio Filosa của Stellantis khẳng định đây là cách thông minh để giải quyết năng lực dư thừa mà không phải đóng cửa nhà máy.
Mô hình kinh doanh đã lỗi thời
Chỉ số chung ngành ôtô châu Âu đã sụt giảm khoảng 40% kể từ đỉnh tháng 4/2024. Mercedes-Benz Group AG đang thảo luận cắt giảm chi phí dù có thỏa thuận lao động đến năm 2034.
Giám đốc điều hành Volkswagen thừa nhận với cổ đông: "Việc phát triển xe toàn cầu tại Đức, sản xuất tại châu Âu và bán ra thế giới - vốn là mô hình kinh doanh thành công nhiều thập kỷ - giờ không còn hiệu quả."
Ông Philippe Gilleron, cựu nhân sự Peugeot và đứng đầu ủy ban công đoàn Stellantis châu Âu, ví von: "Khi bí quyết công nghệ biến mất, việc lội ngược dòng gần như bất khả thi."
Các hãng xe Trung Quốc đã thâm nhập châu Âu từ nhiều năm: Geely mua Volvo Cars năm 2010, nắm quyền kiểm soát Lotus, sở hữu cổ phần Mercedes và biến Smart thành liên doanh xe điện tại Trung Quốc.
Dù mục tiêu là bảo vệ việc làm, các đối tác này có nguy cơ làm rỗng ruột ngành công nghiệp nuôi sống gần 14 triệu lao động. Xu hướng dấy lên hoài nghi về vị thế châu Âu khi phụ thuộc vào công nghệ Mỹ và Trung Quốc.
Ngược lại, các nhà sản xuất châu Âu như Volkswagen bị hất văng khỏi thị trường xe lớn nhất thế giới sau nhiều năm chuyển giao chuyên môn qua liên doanh. Sự bành trướng của Trung Quốc cũng là triệu chứng áp lực nội địa khi trợ cấp để lại lượng nhà sản xuất vượt quá khả năng hấp thụ.
BYD - hãng xe hạ bệ Volkswagen để trở thành thương hiệu bán chạy nhất Trung Quốc sau 25 năm - đang xây nhà máy mới tại Hungary. Chery Automobile tiếp quản nhà máy cũ của Nissan tại Tây Ban Nha, Xpeng tăng sản xuất tại Áo.
Tại Hungary, chính phủ thắt chặt giám sát xe điện, mở cuộc điều tra nghi vấn đổ đất thải nhiễm độc từ công trường BYD tại Szeged. Dù vậy, tại Rennes, người dân gần như không có lựa chọn nào khác ngoài chấp nhận dòng vốn Trung Quốc để giữ sinh kế.
