Bộ Công thương đang nghiên cứu áp dụng giá bán lẻ điện sinh hoạt theo ba khung giờ: cao điểm, bình thường và thấp điểm, khi điều kiện kỹ thuật cho phép. Đây là bước mở rộng của cơ chế giá theo thời gian sử dụng trong ngày (Time-of-Use Pricing - TOU), vốn được áp dụng với nhóm khách hàng sản xuất, kinh doanh. Khác với biểu giá bậc thang hiện nay, TOU không phụ thuộc vào tổng sản lượng điện tiêu thụ trong tháng mà còn tính đến thời điểm sử dụng.
Khuyến khích hộ gia đình sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả
Bộ Công thương lý giải, việc áp dụng cơ chế giá này phù hợp với những nước đang phát triển như Việt Nam, tốc độ tăng trưởng phụ tải luôn ở mức cao (trên dưới 10% mỗi năm) và có cường độ năng lượng cao, có tác dụng khuyến khích sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả. Theo Quyết định 963 của Bộ Công thương ban hành ngày 22.4, khung giờ cao điểm dồn chủ yếu vào buổi tối từ 17 giờ 30 đến 22 giờ 30 từ thứ hai đến thứ bảy, chủ nhật không có giờ cao điểm; khung giờ bình thường từ 6 - 17 giờ 30 và từ 22 giờ 30 - 24 giờ hằng ngày, chủ nhật từ 6 - 24 giờ; khung giờ thấp điểm là từ 0 - 6 giờ cho tất cả ngày trong tuần.
Khảo sát của phóng viên với nhiều người cho thấy còn băn khoăn về đề xuất nói trên. Bà Đặng Thị Thanh Hương (ngụ phường Bảy Hiền, TP.HCM) nêu ý kiến: "Gia đình chủ yếu sinh hoạt vào giờ buổi tối, ăn uống, vui chơi, giải trí, học hành, tắm giặt… đều rơi vào khung giờ tối. Nếu áp dụng giờ cao điểm của điện sinh hoạt giống khung giờ cao điểm của điện sản xuất kinh doanh, tức là từ 17 giờ 30 đến 22 giờ 30, chắc chắn hóa đơn tiền điện của cả xã hội đều tăng".
Hướng tới thay đổi hành vi sử dụng điện
TS Nguyễn Huy Hoạch, chuyên gia năng lượng, thành viên Hội đồng khoa học Tạp chí Năng lượng Việt Nam, phân tích cơ chế giá điện theo thời gian sử dụng (TOU) không phải là hình thức tăng giá điện, mà nhằm phản ánh đúng hơn chi phí cung cấp điện ở từng thời điểm trong ngày. "Vấn đề hiện nay không chỉ là người dân dùng bao nhiêu điện trong tháng, mà là sử dụng điện vào thời điểm nào. Một kWh điện tiêu thụ lúc 13 giờ và lúc 20 giờ có thể tạo ra chi phí rất khác nhau cho hệ thống điện", ông Hoạch nói.
Chuyên gia năng lượng Đào Nhật Đình cũng đồng tình, mục tiêu cốt lõi của TOU là khuyến khích người dân chuyển một phần nhu cầu sử dụng điện sang những khung giờ có giá thấp hơn. Tuy nhiên, ông lưu ý: "Phần lớn người lao động rời nhà lúc 6 giờ và trở về nhà sau 18 giờ - đúng vào khung giờ cao điểm - rồi mới bắt đầu các hoạt động sinh hoạt. Đối tượng này rõ ràng không có cách nào để điều chuyển hành vi sử dụng điện được". Dù vậy, ông Đình vẫn ủng hộ lộ trình áp dụng giá điện theo khung giờ vì về lâu dài, chính sách sẽ góp phần thay đổi hành vi sử dụng điện theo hướng hiệu quả hơn.
Việc triển khai có thể được thí điểm trước tại các đô thị lớn - nơi đã có hạ tầng đo đếm và quản lý phù hợp - trước khi mở rộng trên phạm vi cả nước. Giá điện theo thời gian chỉ là một trong nhiều công cụ quản lý. Chính sách này cũng nhằm khuyến khích gia đình lắp điện mặt trời có pin lưu trữ để dùng vào ban đêm. Về lâu dài, bắt buộc phải có giá điện 2 thành phần để thể hiện rõ hơn các chi phí. Khi thị trường bán lẻ điện cạnh tranh được hình thành, khách hàng có thể được lựa chọn nhiều hình thức thanh toán như một giá, giá bậc thang hoặc giá theo thời gian sử dụng, tùy nhu cầu và khả năng của từng hộ gia đình.
