An ninh năng lượng Việt Nam trước thách thức toàn cầu
Thế giới đang chứng kiến những biến động địa chính trị phức tạp, đặc biệt là tại khu vực Trung Đông, đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc nhìn nhận vấn đề an ninh năng lượng theo hướng toàn diện, dài hạn và bền vững. Tiến sĩ Nguyễn Đình Hòa từ Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới (thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) nhận định, Việt Nam là một nền kinh tế mở và đang phát triển, với sự phụ thuộc đáng kể vào năng lượng nhập khẩu như dầu thô và than. Do đó, các cú sốc trên thị trường quốc tế có tác động trực tiếp đến sự phát triển kinh tế trong nước.
Bốn thách thức cấu trúc của ngành năng lượng
Ông Trần Quốc Khánh, nguyên Thứ trưởng Công thương và thành viên Thường trực Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ, đã chỉ ra bốn thách thức mang tính cấu trúc đối với ngành năng lượng Việt Nam. Thứ nhất, mức độ phụ thuộc vào nhập khẩu than và khí hóa lỏng ngày càng lớn. Thứ hai, hạ tầng năng lượng, đặc biệt là lưới điện truyền tải, còn tồn tại các điểm nghẽn, ảnh hưởng đến hiệu quả vận hành hệ thống. Thứ ba, quá trình chuyển đổi sang năng lượng xanh, sạch và tự chủ đòi hỏi nguồn lực lớn về công nghệ, tài chính và thể chế. Thứ tư, cam kết hoàn thành mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 của Việt Nam đặt ra yêu cầu xây dựng lộ trình chuyển đổi năng lượng bài bản và đồng bộ.
Tiếp cận an ninh năng lượng toàn diện
Những biến động tại Trung Đông thời gian qua cho thấy thị trường năng lượng toàn cầu rất dễ bị tổn thương khi giá dầu và khí biến động mạnh, chuỗi cung ứng bị gián đoạn, và chi phí vận tải gia tăng do rủi ro địa chính trị. Các yếu tố này không chỉ làm tăng chi phí sản xuất mà còn tác động trực tiếp đến an ninh năng lượng của các quốc gia nhập khẩu, trong đó có Việt Nam. Trong bối cảnh đó, khái niệm an ninh năng lượng cần được tiếp cận theo hướng rộng hơn, không chỉ bảo đảm đủ nguồn cung với chi phí hợp lý mà còn phải bảo đảm tính tự chủ, linh hoạt và bền vững của hệ thống.
Ông Trần Quốc Khánh nhấn mạnh, biến động địa chính trị không chỉ là cú sốc bên ngoài mà còn là phép thử đối với khả năng chống chịu và tự chủ của hệ thống năng lượng quốc gia. Do đó, an ninh năng lượng cần được nhìn nhận toàn diện hơn, gắn với cả phía cung và phía cầu. Việc sử dụng điện và xăng dầu một cách tiết kiệm, hiệu quả sẽ giúp giảm áp lực lên nguồn cung, góp phần nâng cao tính tự chủ của nền kinh tế.
Giải pháp tiết kiệm và chuyển đổi xanh
Đồng quan điểm, Tiến sĩ Tạ Đình Thi, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, cho rằng trong điều kiện phụ thuộc ngày càng lớn vào nhập khẩu năng lượng sơ cấp, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả là giải pháp quan trọng để bảo đảm an ninh năng lượng theo hướng tự chủ, linh hoạt và bền vững. Đồng thời, chuyển đổi năng lượng xanh cần được xác định là trụ cột trong chiến lược phát triển năng lượng quốc gia.
Việc thúc đẩy chuyển đổi năng lượng không chỉ thể hiện cam kết quốc tế của Việt Nam mà còn góp phần giảm phụ thuộc vào các nguồn năng lượng hóa thạch nhập khẩu, vốn dễ bị tác động bởi biến động địa chính trị. Hiện nay, Việt Nam có nhiều lợi thế phát triển năng lượng tái tạo như điện mặt trời, điện gió và các nguồn năng lượng sạch khác. Do đó, việc khai thác hiệu quả các nguồn năng lượng này là rất quan trọng.
Hành động cụ thể và lộ trình
Các chuyên gia cũng nhận định, biến động của thị trường năng lượng hóa thạch hiện nay đang trở thành yếu tố thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh, giúp bảo đảm thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Các đơn vị liên quan cần khẩn trương triển khai hiệu quả các chủ trương và chính sách đã ban hành.
- Đẩy mạnh thực hiện Chỉ thị số 09/CT-TTg ngày 19/3/2026 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường tiết kiệm năng lượng trên phạm vi cả nước, gắn với trách nhiệm cụ thể của từng ngành, địa phương và doanh nghiệp.
- Đẩy nhanh lộ trình phân phối xăng sinh học E5 và E10 trước ngày 1/6/2026 để giảm dần phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, hướng tới hệ thống năng lượng xanh, sạch và bền vững.
Trong bối cảnh thế giới còn nhiều biến động khó lường, việc chủ động tiết kiệm điện, xăng dầu và thúc đẩy chuyển đổi năng lượng xanh sẽ góp phần bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng quốc gia, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế-xã hội nhanh và bền vững.
