Eo Biển Hormuz Tắc Nghẽn: Thị Trường Dầu Toàn Cầu Mất 11 Triệu Thùng Mỗi Ngày
Dù các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran về xung đột Trung Đông vẫn được báo cáo, nhưng các tàu chở dầu tiếp tục gặp khó khăn khi đi qua eo biển Hormuz. Hậu quả là, theo giới quan sát, thị trường toàn cầu đang mất khoảng 11 triệu thùng dầu và sản phẩm dầu mỏ mỗi ngày, tương đương hơn 10% tổng nguồn cung toàn cầu. Sự gián đoạn này, thoạt nhìn có vẻ không quá thảm họa, nhưng trong thị trường dầu mỏ, mất cân bằng 10% giữa cung và cầu có thể gây ra những tác động cực kỳ lớn.
So Sánh Với Đại Dịch Covid-19: Khủng Hoảng Nguồn Cung Nguy Hiểm Hơn
Trong thời kỳ phong tỏa toàn cầu do đại dịch Covid-19, nhu cầu dầu mỏ giảm khoảng 8 triệu thùng mỗi ngày, để lại những ký ức buồn về sự "vắng lặng đáng sợ" mà không quốc gia nào muốn trải qua lại. Đại dịch đã gây ra một trong những cú sốc nhu cầu năng lượng lớn nhất lịch sử. Ngược lại, tình hình hiện nay là một cuộc khủng hoảng nguồn cung nghiêm trọng. Tuy nhiên, tác động đến đời sống hàng ngày vẫn có nhiều điểm tương đồng, bao gồm giảm đi lại, chi phí vận chuyển tăng cao, hoạt động kinh tế chậm lại và áp lực ngân sách hộ gia đình leo thang.
Giới chuyên gia và lãnh đạo các nước liên tục cảnh báo về hệ lụy của xung đột Trung Đông. Tổng thống Nga Vladimir Putin gần đây nhận định rằng hậu quả có thể nghiêm trọng như đại dịch Covid-19, gây thiệt hại đáng kể cho chuỗi cung ứng, sản xuất và hậu cần quốc tế. Đồng thời, Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) cảnh báo hệ thống thương mại toàn cầu đang trải qua "những xáo trộn tồi tệ nhất trong 80 năm qua".
Eo Biển Hormuz: "Van Điều Tiết" Năng Lượng Toàn Cầu Bị Đe Dọa
Eo biển Hormuz từ lâu được xem là "van điều tiết" của hệ thống năng lượng toàn cầu. Khi dòng chảy qua khu vực này bị đe dọa, hậu quả không chỉ dừng lại ở việc giá xăng tăng, mà còn kéo theo một chuỗi phản ứng dây chuyền khác. Đáng lo ngại là, nếu tình trạng tắc nghẽn kéo dài hoặc xung đột leo thang, tổn thất xuất khẩu có thể vượt xa con số 11 triệu thùng dầu mỗi ngày, tác động nghiêm trọng đến kinh tế-xã hội.
Cuộc khủng hoảng năng lượng hiện nay thậm chí còn đáng lo ngại hơn cả Covid-19. Đại dịch làm tê liệt nhu cầu, nhưng các chính phủ vẫn có thể tung ra gói kích cầu lớn mà không lo lạm phát ngay lập tức. Trong khi đó, khủng hoảng hiện tại bóp nghẹt nguồn cung, một yếu tố cốt lõi của sản xuất. Khi nguồn cung giảm trong khi nhu cầu vẫn còn, giá cả tăng vọt là điều khó tránh khỏi.
Hạn Chế Chính Sách Và Tác Động Không Đồng Đều
Trong bối cảnh này, dư địa chính sách của các chính phủ trở nên hạn chế hơn nhiều. Các ngân hàng trung ương không thể dễ dàng hạ lãi suất khi lạm phát đang tăng cao. Chính phủ cũng khó mở rộng chi tiêu mà không làm trầm trọng thêm thâm hụt ngân sách. Nói cách khác, những "công cụ cứu trợ" từng hiệu quả trong đại dịch giờ đây phải được cân nhắc kỹ lưỡng.
Tác động của khủng hoảng cũng không phân bổ đồng đều. Việc giải phóng lượng dầu dự trữ khẩn cấp đang giúp giảm thiểu tác động ban đầu, đặc biệt ở các nền kinh tế phát triển. Tuy nhiên, nhiều quốc gia ở châu Á, châu Phi và Nam Mỹ chỉ dự trữ rất ít nguồn cung thương mại, khiến họ dễ bị tổn thương hơn. Đáng chú ý, châu Á, động lực tăng trưởng của kinh tế thế giới, lại là một trong những khu vực chịu ảnh hưởng trực tiếp nhất, vì phần lớn dầu mỏ đi qua eo biển Hormuz hướng về các nền kinh tế châu Á. Nếu nguồn cung bị gián đoạn kéo dài, không chỉ tăng trưởng khu vực bị ảnh hưởng, mà toàn bộ chuỗi cung ứng toàn cầu cũng sẽ bị xáo trộn.
Bài Học Từ Covid-19 Và Tương Lai Bất Định
Thế giới từng rút ra nhiều bài học từ Covid-19 về khả năng chống chịu, nhưng khủng hoảng eo biển Hormuz lại đặt ra câu hỏi về mức độ linh hoạt của hệ thống kinh tế toàn cầu trong việc đối phó với cú sốc nguồn cung hiện nay. Thị trường đang dựa vào việc giải phóng khẩn cấp nguồn dự trữ năng lượng và hy vọng xung đột giảm leo thang. Tuy nhiên, nếu điểm nghẽn không sớm tìm được lối thoát, nền kinh tế thế giới có thể phải đối mặt với một cú sốc với những hậu quả khó lường hơn, đe dọa sự ổn định lâu dài.
