Hệ thống năng lượng toàn cầu đối mặt với mức độ mong manh chưa từng có
Người đứng đầu Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), ông Fatih Birol, đã đưa ra cảnh báo nghiêm trọng về tình trạng mong manh chưa từng có của hệ thống năng lượng toàn cầu, nguyên nhân chính đến từ các căng thẳng địa chính trị đang leo thang. Trong một cuộc phỏng vấn với đài France Inter, ông Birol nhấn mạnh: "Chúng ta đang sống trong một tình huống vô cùng mong manh. Nền kinh tế toàn cầu hiện nay phụ thuộc vào một số lượng rất hạn chế các tác nhân".
Eo biển Hormuz: Nút thắt cổ chai đầy rủi ro
Tại trụ sở IEA ở Paris vào ngày 21/4, ông Birol chỉ ra rằng sự bất ổn xung quanh eo biển Hormuz đang là yếu tố rủi ro chính đe dọa thị trường năng lượng toàn cầu. Cuộc chiến ở Trung Đông đã làm tắc nghẽn giao thông hàng hải tại đây, một tuyến đường vận chuyển quan trọng chiếm tới 1/5 lượng dầu mỏ và khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu.
Ông cảnh báo rằng bất kỳ sự gián đoạn nào ở "nút thắt cổ chai" này đều có thể gây ra những hậu quả trên diện rộng đối với nền kinh tế toàn cầu, mô tả tình hình này là "vô lý, nhưng có thật". Ông Birol ví von: "Chiếc bình đã vỡ. Và khi một chiếc bình vỡ, bạn không thể sửa chữa nó hoàn toàn", nhấn mạnh rằng ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng năng lượng hiện nay sẽ kéo dài trong nhiều năm tới.
Tác động từ chiến tranh Ukraine và các yếu tố địa chính trị
Ông Birol cũng chỉ ra tác động sâu sắc của cuộc chiến ở Ukraine, vốn đã làm gián đoạn dòng chảy dầu và định hình lại chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt là ở châu Âu. Ông lưu ý rằng Nga vẫn là một nhân tố chủ chốt trên thị trường năng lượng toàn cầu, bất chấp các lệnh trừng phạt và sự thay đổi mô hình thương mại, điều này làm tăng thêm sự biến động về giá cả và các tuyến đường cung ứng.
Thị trường năng lượng toàn cầu hiện vẫn rất nhạy cảm với các diễn biến địa chính trị, bao gồm cả các tín hiệu từ các nhân vật chính trị lớn như Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ông Birol nhấn mạnh: "Nền kinh tế toàn cầu ngày nay phụ thuộc vào một số lượng rất hạn chế các chủ thể", cho thấy sự tập trung rủi ro cao trong chuỗi cung ứng năng lượng.
So sánh với các cuộc khủng hoảng lịch sử và hậu quả tiềm tàng
Ông Birol so sánh tình hình hiện tại với các cú sốc dầu mỏ những năm 1970, nhưng cho rằng cuộc khủng hoảng hiện nay thậm chí còn nghiêm trọng hơn do tác động tổng hợp của nó lên nhiều lĩnh vực như dầu mỏ, khí đốt, phân bón và hóa dầu. Ông cảnh báo rằng cuộc khủng hoảng có thể làm trầm trọng thêm lạm phát và làm chậm tăng trưởng toàn cầu, với những hậu quả đặc biệt nghiêm trọng đối với các nền kinh tế mới nổi, bao gồm các quốc gia ở châu Phi và Nam Á.
Về châu Âu, ông nói rằng các quốc gia như Pháp đã chuẩn bị tốt hơn, nhưng vẫn sẽ phải đối mặt với giá cả cao hơn và áp lực lên sức mua của hộ gia đình. Ông nói thêm rằng việc khôi phục ổn định có thể mất nhiều năm, với cơ sở hạ tầng năng lượng bị hư hại và sự biến động của thị trường có thể cần ít nhất 2 năm để bình thường hóa tình hình.
Cơ hội chuyển đổi năng lượng và các biện pháp ứng phó
Ông Birol cũng cho biết, cuộc khủng hoảng có thể thúc đẩy quá trình chuyển đổi năng lượng toàn cầu, với năng lượng tái tạo, năng lượng hạt nhân và điện khí hóa nổi lên như những lĩnh vực hưởng lợi chính. Tuy nhiên, ông lưu ý rằng một số quốc gia có thể tạm thời tăng cường sử dụng than đá như một biện pháp đối phó.
Vào tháng 3, IEA đã nhất trí giải phóng lượng dầu kỷ lục 400 triệu thùng từ kho dự trữ chiến lược để đối phó với giá dầu tăng cao do xung đột giữa Mỹ và Israel chống lại Iran gây ra, cho thấy mức độ nghiêm trọng của tình hình. Cảnh báo của ông Birol nhấn mạnh sự cần thiết phải có các chiến lược dài hạn để giảm thiểu rủi ro và thúc đẩy tính bền vững trong ngành năng lượng toàn cầu.
