Mỹ Buông Hormuz, Giá Dầu Toàn Cầu Có Thể Leo Thang Khi Khủng Hoảng Kéo Dài
Nền kinh tế toàn cầu đang đối mặt với nguy cơ bị “bắt làm con tin” khi eo biển Hormuz vẫn đóng cửa, dẫn đến giá xăng, nhiên liệu hàng không và dầu diesel tăng vọt, thị trường chứng khoán lao dốc và nguy cơ suy thoái ngày càng lớn. Sau nhiều tuần nỗ lực không thành trong việc khơi thông tuyến hàng hải sống còn ngoài khơi Iran, Tổng thống Donald Trump đã đề xuất một phương án gây tranh cãi: rút lui và để các nước khác tự giải quyết.
Ý Tưởng Gây Tranh Cãi Của Ông Trump
Trong cuộc phỏng vấn với New York Post vào ngày 31/3, ông Trump cho rằng eo biển Hormuz sẽ “tự động mở lại” khi quân đội Mỹ rời khỏi cuộc chiến. Ông tuyên bố: “Hãy để những quốc gia sử dụng tuyến đường này tự đi mà mở nó”. Theo Wall Street Journal, ông Trump thậm chí sẵn sàng chấm dứt chiến dịch quân sự tại Iran ngay cả khi eo biển Hormuz vẫn bị phong tỏa phần lớn. Trên nền tảng Truth Social, ông viết: “Hãy tự lo lấy dầu của các bạn!”.
Dù vậy, ông Trump vẫn trấn an rằng giá xăng - vừa chạm mốc 4 USD/gallon lần đầu kể từ năm 2022 - sẽ sớm hạ nhiệt nếu Mỹ rút quân. Tuy nhiên, các chuyên gia năng lượng nói với CNN rằng việc kết thúc chiến sự mà không tái mở eo biển Hormuz khó có thể giải quyết khủng hoảng năng lượng. Dan Pickering, nhà sáng lập Pickering Energy Partners, nhận định đây là “ý tưởng tồi”, tạo ra nhiều vấn đề lâu dài hơn là giải quyết được vấn đề ngắn hạn.
Rủi Ro Khi Mỹ Rút Lui
Ngay cả khi giá dầu có thể giảm tạm thời sau khi Mỹ rút lui, nguy cơ lớn hơn là Iran - nếu tiếp tục kiểm soát tuyến vận tải huyết mạch - có thể tấn công tàu thuyền hoặc áp phí qua lại, đẩy giá năng lượng tăng cao hơn. Patrick De Haan của GasBuddy cảnh báo đây sẽ là “thất bại thảm họa”. Cựu Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Dan Brouillette chia sẻ với Fox News rằng việc rời đi khi eo biển chưa được khai thông là “rất rủi ro”, đồng nghĩa với việc đẩy vấn đề sang cho các chính quyền kế tiếp.
Một số ý kiến cho rằng phát biểu của ông Trump có thể nhằm gây sức ép buộc các đồng minh tăng hỗ trợ, hoặc chỉ là “đòn nghi binh” trước khả năng leo thang quân sự. Tuy vậy, nhiều nhà đầu tư tỏ ra hoài nghi. Art Hogan từ B. Riley Financial nhận xét đây giống “một phản ứng bốc đồng” hơn là chiến lược nhất quán.
Tác Động Đến Kinh Tế Toàn Cầu
Các chuyên gia thị trường dầu nhấn mạnh rằng sự gián đoạn nguồn cung hiện nay, lớn nhất từng ghi nhận, không thể giải quyết nếu eo biển Hormuz chưa được khơi thông. Khoảng 1/5 lượng dầu toàn cầu đi qua tuyến này, khiến nó trở thành mắt xích không thể thay thế của kinh tế thế giới. Patrick De Haan nói: “Không thể nào xoay chuyển cán cân kinh tế toàn cầu mà lại giả vờ như đó không phải là vấn đề”.
Dù Mỹ ít phụ thuộc trực tiếp hơn châu Á hay châu Âu nhờ là nhà sản xuất dầu lớn nhất thế giới với kỷ lục 13,6 triệu thùng/ngày năm ngoái, nền kinh tế này vẫn gắn chặt với giá năng lượng toàn cầu. Sự gián đoạn nguồn cung ở những nơi cách xa trung tâm nước Mỹ hàng nghìn dặm đang ảnh hưởng đến người tiêu dùng tại các trạm xăng. Chiến lược gia Vikas Dwivedi của Macquarie nhận định: “Chúng ta không thể tách rời khỏi mặt bằng giá thế giới”.
Hệ Lụy Cho Thị Trường Năng Lượng
Các nhà máy lọc dầu Mỹ không chỉ dùng dầu nội địa mà còn pha trộn với dầu thô nặng nhập khẩu. Mỗi ngày, hàng trăm nghìn thùng dầu ngoại được đưa vào Mỹ, chủ yếu qua hai bờ Đông - Tây. Đồng thời, để đáp ứng nhu cầu nội địa cao, Mỹ vẫn nhập khẩu đáng kể xăng, nhiên liệu bay và diesel. Claudio Galimberti, nhà kinh tế trưởng tại Rystad Energy, cho biết: “Cả California và khu vực New York đều phụ thuộc vào nhập khẩu sản phẩm và do đó sẽ phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt một khi châu Á và châu Âu bắt đầu gặp phải vấn đề này”.
Nếu eo biển Hormuz tiếp tục bị phong tỏa, nhu cầu toàn cầu sẽ dồn về dầu Mỹ. Sau khi lệnh cấm xuất khẩu dầu kéo dài 40 năm được dỡ bỏ năm 2015, xuất khẩu dầu Mỹ đã tăng vọt lên khoảng 4 triệu thùng/ngày. Nhưng điều này có thể phản tác dụng trong nước khi nhu cầu quốc tế cao hơn sẽ kéo giá năng lượng nội địa đi lên. Chuyên gia Bob Yawger của Mizuho Securities nói: “Các nhà sản xuất Mỹ sẽ luôn bán cho người trả giá cao hơn”.
Kết Luận: Khủng Hoảng Chưa Thể Chấm Dứt
Ngoài ra, nếu Iran tiếp tục kiểm soát Hormuz, rủi ro địa chính trị sẽ buộc thị trường phải tính thêm “phí rủi ro”, khiến giá năng lượng duy trì ở mức cao. Andy Lipow từ Lipow Oil Associates nhận định: “Thị trường sẽ luôn lo ngại kịch bản này lặp lại”. Có lẽ vì vậy, mới đầu tuần, ông Trump vẫn coi việc mở lại eo biển là ưu tiên. Trên Truth Social, ông cảnh báo nếu Hormuz không “mở cửa kinh doanh ngay lập tức”, Mỹ có thể tấn công hạ tầng năng lượng của Iran.
Tuy nhiên, theo Bob McNally của Rapidan Energy Group, nếu Mỹ rút lui và để Iran kiểm soát eo biển, giá dầu có thể giảm trong ngắn hạn nhưng không bền vững. Ông nói: “Khủng hoảng sẽ không chấm dứt”. Những biến động ở nửa kia địa cầu đang trực tiếp gây áp lực tài chính lên người tiêu dùng Mỹ. Bỏ mặc eo biển Hormuz trong trạng thái bất ổn đồng nghĩa phớt lờ bài học đắt giá này. Vikas Dwivedi kết luận: “Các bên có thể tuyên bố chiến thắng, nhưng chừng nào eo biển Hormuz chưa mở lại, vấn đề sẽ chỉ tiếp tục tích tụ”.
