Đường dây 500 kV mạch 3: Kỳ tích thần tốc giải nguy thiếu điện miền Bắc
Trong giai đoạn cao điểm mùa khô năm 2023, miền Bắc đã phải đối mặt với 23 ngày thiếu điện trầm trọng, dẫn đến tình trạng cắt điện luân phiên trên diện rộng. Đồng thời, khả năng truyền tải điện từ miền Trung ra Bắc qua đường dây 500 kV Bắc - Trung luôn ở ngưỡng giới hạn cao, tiềm ẩn nhiều rủi ro về an ninh năng lượng. Trước bối cảnh đó, Chính phủ đã chỉ đạo triển khai đầu tư khẩn cấp dự án đường dây 500 kV mạch 3 Quảng Trạch (Quảng Bình) - Phố Nối (Hưng Yên), cùng với mạch 1 và mạch 2, nhằm tăng cường năng lực truyền tải và độ ổn định cho hệ thống điện ba miền.
Dự án đạt kỷ lục về thời gian hoàn thành
Dự án này được ví như một cuộc "Bắc tiến" đưa điện từ miền Nam và miền Trung ra miền Bắc, với chiều dài toàn tuyến lên tới 519 km. Được thiết kế gồm hai mạch kép, tổng chiều dài đường dây đạt 1.038 km, sử dụng gần 139.000 tấn cột thép. Thay vì phải mất từ 3 đến 4 năm như thông lệ, nhờ sự chỉ đạo quyết liệt của Bộ Chính trị và Chính phủ, dự án đã hoàn thành chỉ sau 6 tháng thi công thần tốc, xác lập các kỷ lục về thủ tục đầu tư ngắn nhất và thời gian thi công nhanh nhất, được xem là một kỳ tích của ngành điện Việt Nam.
Tác động tích cực đến đời sống người dân
Ông Nguyễn Đình Sơn (Nam Đàn, Nghệ An) chia sẻ rằng trước năm 2023, điện trong trang trại của gia đình thường xuyên bị cắt vào mùa tưới tiêu, buộc phải mua dầu chạy máy phát điện với chi phí cao gấp 2-3 lần. "Giờ đây, nhờ có công trình lưới điện 500 kV, điện ở thôn không còn bị gián đoạn thường xuyên vào mùa khô nữa, giảm hẳn việc phải chạy máy phát điện để tưới tiêu", ông Sơn cho biết.
Tương tự, bà Trần Thu Thủy (xã Hiệp Hòa, Bắc Ninh), một chủ kinh doanh thực phẩm đông lạnh, kể lại rằng những năm trước, cảnh cắt điện cả ngày vào mùa hè là "chuyện thường ở huyện". Bà phải mua máy phát điện chạy xăng để bảo quản thực phẩm, tiêu tốn 30 lít xăng mỗi ngày cho 9 kW điện. "Từ năm ngoái đến nay, tình trạng này đã chấm dứt, máy phát điện cũng không còn cần thiết nữa", bà Thủy nói.
Nâng cao hiệu quả truyền tải và kết nối năng lượng tái tạo
Ông Phạm Lê Phú, Tổng giám đốc Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia (EVNNPT), đánh giá việc đẩy nhanh tiến độ đường dây 500 kV mạch 3 giúp phân bổ lại tải giữa các tuyến, giảm tình trạng quá tải, tổn thất điện năng và nâng cao hiệu quả truyền tải. Một trong những hiệu quả rõ rệt là khả năng kết nối các nguồn điện tái tạo như điện gió và điện mặt trời với hệ thống điện quốc gia, từ đó giảm sự phụ thuộc vào các nguồn phát điện đắt đỏ như điện than và điện dầu.
Chuyên gia năng lượng Đào Nhật Đình khẳng định dự án này giải quyết được nguy cơ mất cân đối nguồn và thiếu điện ở miền Bắc trong giai đoạn cao điểm. "Hy vọng ngành điện tiếp tục lập những kỳ tích, tăng nguồn điện an toàn và ổn định cho phát triển kinh tế, đặc biệt là đẩy nhanh nguồn điện tái tạo có pin lưu trữ", ông Đình nhấn mạnh.
Tiếp tục đầu tư mạnh mẽ cho hạ tầng năng lượng
Trong giai đoạn 2026-2030, với mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, nhu cầu điện dự kiến tăng 10-12% mỗi năm, cao hơn mức 8%/năm trong giai đoạn 2021-2025. Ông Đặng Hoàng An, Chủ tịch Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), cho biết hệ thống điện Việt Nam hiện đứng thứ 2 Đông Nam Á và thứ 22 thế giới, với tổng công suất lắp đặt đạt 87.600 MW. EVN đã duy trì đầu tư lớn với tổng vốn gần 500.000 tỉ đồng trong 5 năm qua, giúp tỷ lệ hộ dân có điện đạt 99,85%.
Để đáp ứng nhu cầu tăng trưởng, EVN tiếp tục triển khai loạt dự án đầu tư nguồn và lưới mới, với mục tiêu bố trí khoảng 5 tỉ USD vốn đầu tư mỗi năm trong giai đoạn 2026-2030. Các dự án lớn bao gồm đường dây 500 kV Nho Quan - Phủ Lý - Thường Tín, điện hạt nhân Ninh Thuận 1, điện gió ngoài khơi, và thủy điện tích năng Bác Ái.
Giải pháp cho tương lai
Chuyên gia năng lượng Nguyễn Huy Hoạch đề xuất tận dụng nguồn điện tái tạo kèm hệ thống pin lưu trữ để tăng công suất dự trữ ở miền Bắc. "Cần khơi thông nguồn vốn đầu tư tư nhân vào điện tái tạo có pin lưu trữ và đẩy nhanh các dự án điện gió ngoài khơi", ông Hoạch nói. Ông cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc sớm ban hành khung giá điện theo giờ cao điểm và thấp điểm, cũng như thiết lập thị trường mua bán điện tự do.
Dự án đường dây 500 kV mạch 3 đã giải quyết hiệu quả bài toán huy động nguồn điện tái tạo từ miền Trung, điều chuyển lượng lớn điện phục vụ nhu cầu ban ngày cho miền Bắc, giảm thiểu nguy cơ thiếu điện như đã xảy ra vào năm 2023.
