Nga đối mặt thách thức hậu cần nghiêm trọng khi chuyển hướng LNG sang châu Á
Tổng thống Vladimir Putin đã tuyên bố trong một cuộc phỏng vấn truyền hình hồi đầu tháng 3 rằng Nga có khả năng ngừng cung cấp khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) cho châu Âu ngay lập tức và tìm kiếm các cam kết dài hạn hơn từ các khách hàng khác. Tuy nhiên, thực tế hậu cần cho thấy kế hoạch này không dễ dàng thực hiện trong ngắn hạn, đặc biệt khi lệnh cấm nhập khẩu loại khí siêu lạnh này từ Nga của Liên minh châu Âu (EU) đang treo lơ lửng.
Lệnh cấm của EU và bài toán năng lượng phức tạp
Công ty tư vấn nghiên cứu Wood Mackenzie nhấn mạnh rằng Nga vẫn là bài toán khó giải quyết nhất về năng lượng của châu Âu. Báo cáo mới của họ nêu rõ: "Các nước châu Âu hiện đang phải đối mặt với giá khí đốt tăng vọt lần thứ hai trong thập kỷ này. Tuy nhiên, với việc cuộc chiến ở Ukraine vẫn đang diễn ra ác liệt, khả năng EU dỡ bỏ lệnh cấm nhập khẩu khí đốt và LNG từ Nga là rất khó xảy ra." Theo lệnh cấm mà Brussels đã phê duyệt, hợp đồng ngắn hạn sẽ bị cấm từ ngày 25/4/2026 và một lệnh cấm hoàn toàn sẽ có hiệu lực từ ngày 1/1/2027.
Thách thức hậu cần từ dự án Yamal LNG
Một nghiên cứu mới từ Trung tâm Hậu cần Vùng Bắc Cực (CHNL) của Na Uy cho thấy, Nga đang đối diện với thách thức hậu cần nghiêm trọng khi cố gắng chuyển hướng dòng chảy LNG, đặc biệt là sản phẩm từ dự án Yamal, từ châu Âu sang châu Á. Theo báo cáo của CHNL, đội tàu chở LNG đang hoạt động của Nga bao gồm:
- 14 tàu có khả năng phá băng Arc7
- 6 tàu Arc4
- 5 tàu thường (không có khả năng phá băng)
Nếu toàn bộ dòng chảy được chuyển hướng sang châu Á từ năm 2027, đội tàu của Moscow chỉ có khả năng thực hiện khoảng 120-130 chuyến mỗi năm. Con số này chỉ bằng một nửa so với khối lượng xuất khẩu trong giai đoạn 2024-2025. Nguyên nhân chính là khoảng cách xa hơn đến châu Á, khiến thời gian vận chuyển kéo dài và giảm số lần quay vòng của đội tàu.
Sự phụ thuộc vào châu Âu và hạn chế mùa đông
Hơn nữa, dự án Yamal phụ thuộc nhiều vào tàu Arc4 và tàu không có khả năng phá băng cho hoạt động vận chuyển, dẫn đến hạn chế nghiêm trọng khả năng hoạt động trong những tháng mùa đông. Ngược lại, các tuyến đường ngắn đến châu Âu cho phép đội tàu nhỏ bé hoạt động hiệu quả hơn, với tốc độ quay vòng cao. Trong năm 2025, từ cảng Sabetta đã có tổng cộng 270 chuyến hàng, trong đó:
- 88 chuyến đến Pháp
- 57 chuyến đến Bỉ
- 50 chuyến đến Trung Quốc
Cùng với nhau, 3 quốc gia này chiếm hơn 2/3 tổng lượng LNG xuất khẩu của Nga. Châu Âu vẫn là khách hàng lớn nhất của LNG từ Yamal, giúp duy trì doanh thu ổn định cho Điện Kremlin.
Dữ liệu xuất khẩu và tác động của lệnh trừng phạt
Tình hình càng rõ nét hơn trong tháng 2 khi 100% xuất khẩu LNG từ Yamal (tổng 21 chuyến, tương đương 1,5 triệu tấn) đều chảy về các nước EU, không có chuyến nào đến Trung Quốc hay châu Á. So với tháng 2 năm ngoái, có 4 chuyến sang châu Á. Những con số này cho thấy sự phụ thuộc nặng nề của Moscow vào hạ tầng và dịch vụ hàng hải châu Âu. Dữ liệu từ nhóm Urgewald của Đức nhấn mạnh rằng châu Âu vẫn là thị trường chính hấp thụ khối lượng lớn LNG từ Yamal, khiến việc chuyển hướng trở nên khó khăn hơn bao giờ hết.
"Ác mộng" hậu cần càng trở nên nghiêm trọng do các lệnh trừng phạt. Nga chỉ hoàn thành được 2 tàu Arc7 kể từ năm 2023, từ 5 thân tàu bán thành phẩm ban đầu do Hàn Quốc cung cấp. Việc mở rộng đội tàu có khả năng phá băng gặp khó khăn lớn vì các lệnh trừng phạt áp đặt lên ngành đóng tàu của "xứ sở Bạch dương".
Nhu cầu tàu bổ sung và triển vọng tương lai
Để duy trì mức xuất khẩu hiện tại khoảng 18 triệu tấn/năm khi chuyển sang châu Á, Novatek – nhà điều hành chính của Yamal – có thể cần thuê thêm 25-35 tàu khác từ năm 2027 để vận chuyển LNG qua kênh đào Suez hoặc vòng qua Mũi Hảo Vọng trong mùa đông. Ngay cả việc chuyển hướng chỉ 30% lượng hàng giao ngay từ châu Âu sang châu Á trong năm nay cũng đòi hỏi thêm khoảng 10 tàu. CHNL lưu ý rằng tính toán trên chưa tính đến bảo dưỡng, chậm trễ thời tiết, ùn tắc cảng hay chu kỳ chuyển tải.
Do đó, nếu không mở rộng năng lực vận chuyển và tăng tàu có khả năng phá băng, Moscow sẽ khó duy trì được khối lượng xuất khẩu LNG từ Yamal như trước đây, sau khi EU đóng cửa hoàn toàn thị trường với LNG Nga từ đầu năm 2027.
