Ngành điện Việt Nam chuẩn bị đối phó với thách thức năm 2026
Phát biểu tại hội nghị khai mạc, Phó Tổng Giám đốc NSMO Nguyễn Quốc Trung nhấn mạnh, năm 2026 tiếp tục là thời điểm đầy thử thách đối với ngành điện, đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng từ sớm. Dự báo cho thấy nhu cầu điện cả nước sẽ tăng khoảng 8%, với các tháng đầu năm cơ bản bám sát kịch bản đã đề ra.
Diễn biến phức tạp của cơ cấu phụ tải
Tuy nhiên, cơ cấu phụ tải có những diễn biến đáng chú ý, đặc biệt trong dịp Tết Nguyên đán. Trong khi phụ tải công nghiệp có xu hướng giảm, thì phụ tải sinh hoạt lại tăng mạnh, ước tính khoảng 10%. Sự thay đổi này làm gia tăng áp lực cung ứng điện trong các đợt nắng nóng, nhất là khi thời tiết nắng nóng kéo dài nhiều ngày liên tiếp.
Các dự báo khí tượng cũng chỉ ra rằng nắng nóng sẽ tiếp tục là yếu tố bất lợi, đặc biệt tại khu vực miền Bắc, gây khó khăn cho công tác bảo đảm điện. Trong bối cảnh đó, yêu cầu cấp thiết là phải điều hành linh hoạt và khai thác hiệu quả các nguồn điện hiện có.
Thách thức từ nguồn cung nhiên liệu
Hệ thống điện quốc gia hiện nay bao gồm nhiều nguồn như nhiệt điện than, tua-bin khí, thủy điện và năng lượng tái tạo. Tuy nhiên, nhiều loại hình nguồn điện đang phải đối mặt với áp lực về nhiên liệu. Diễn biến phức tạp tại khu vực Trung Đông đã khiến giá nhiên liệu tăng cao, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cung ứng than và khí cho phát điện.
Một số quốc gia xuất khẩu có xu hướng hạn chế nguồn cung, gây thêm khó khăn cho các nhà máy nhiệt điện. Đối với điện khí, nguồn khí tự nhiên trong nước có dấu hiệu suy giảm, tác động mạnh đến các nhà máy, đặc biệt là tại khu vực Đông Nam Bộ. Điều này ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng cung cấp điện cho miền Nam, nơi nhu cầu điện tiếp tục tăng cao.
Khó khăn từ sự phát triển của năng lượng tái tạo
Hệ thống điện khu vực miền Nam có thể đối mặt với khó khăn về cung cấp điện vào buổi tối, khi các nguồn năng lượng tái tạo như điện mặt trời và điện gió không còn phát huy hiệu quả. Mặc dù thách thức này chưa thể hiện rõ trong năm 2026, nhưng được dự báo sẽ trở nên rõ nét hơn trong các năm tiếp theo, đòi hỏi các đơn vị điện lực phải có phương án chuẩn bị từ sớm.
Một yếu tố đáng chú ý khác là tỷ trọng năng lượng tái tạo trong hệ thống ngày càng tăng, với tổng công suất khả dụng đạt hơn 21.000 MW, trong đó một nửa là nguồn phân tán phía phụ tải. Sự phát triển nhanh chóng của các nguồn điện mặt trời mái nhà, với hơn 125.000 hệ thống, đã làm thay đổi đáng kể phương thức vận hành hệ thống điện so với trước đây.
Trong khi các nguồn truyền thống có tính ổn định cao, thì các nguồn tái tạo phân tán lại có tính biến động lớn, phụ thuộc nhiều vào điều kiện thời tiết. Việc theo dõi và điều khiển các nguồn này gặp nhiều khó khăn do hạn chế về hạ tầng kỹ thuật và chi phí đầu tư. Đây không chỉ là thách thức riêng của Việt Nam, mà còn là vấn đề chung của nhiều quốc gia có tỷ trọng năng lượng tái tạo cao.
Chuẩn bị tích cực từ các đơn vị điện lực
Trước thực tế đó, NSMO đang đẩy mạnh nghiên cứu, tham khảo kinh nghiệm quốc tế, đồng thời xây dựng các cơ chế và công cụ nhằm nâng cao khả năng giám sát và điều hành các nguồn điện phân tán. Hội thảo được xác định là bước chuẩn bị quan trọng, tạo cơ sở cho việc trao đổi chuyên sâu với các chuyên gia trong và ngoài nước, hướng tới mục tiêu vận hành hệ thống điện an toàn, liên tục và hiệu quả.
Ông Huỳnh Quang Thịnh, Phó Giám đốc Công ty Truyền tải điện 3 (PTC3), cho biết đơn vị đã chủ động xây dựng các phương án và sẵn sàng bảo đảm điện cho mùa khô năm 2026. PTC3 hiện quản lý lưới điện truyền tải trên địa bàn 4 tỉnh Khánh Hòa, Đắk Lắk, Gia Lai và Lâm Đồng, với quy mô lớn bao gồm nhiều trạm biến áp và đường dây các cấp điện áp.
Tổng công suất các nguồn điện đấu nối vào lưới khu vực đạt hơn 17.000 MW, trong đó năng lượng tái tạo chiếm tỷ trọng đáng kể. Tỷ trọng cao của nguồn điện mặt trời và điện gió khiến việc vận hành lưới điện truyền tải đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt là nguy cơ quá tải cục bộ và yêu cầu điều chỉnh phương thức vận hành linh hoạt.
Để bảo đảm cung cấp điện trong mùa khô, PTC3 đã xây dựng các phương án vận hành theo tình huống, đẩy nhanh kiểm tra và bảo dưỡng thiết bị, đồng thời chuẩn bị đầy đủ vật tư và phương tiện dự phòng. Đơn vị tăng cường phối hợp với các cấp điều độ trong điều hành hệ thống, kiểm soát chặt chẽ tình trạng mang tải của các đường dây và trạm biến áp.
Giải pháp từ Tổng công ty Điện lực miền Nam
Đại diện Tổng công ty Điện lực miền Nam (EVNSPC) cho biết, trong thời gian tới, đơn vị sẽ tập trung triển khai các giải pháp trọng tâm nhằm bảo đảm cung ứng điện. Công tác dự báo phụ tải tiếp tục được tăng cường, bám sát diễn biến thực tế và cập nhật thường xuyên, nhất là trong bối cảnh gia tăng các nguồn điện phân tán.
EVNSPC chú trọng điều phối hiệu quả nguồn điện mặt trời mái nhà tại các khu vực có mật độ cao, tăng cường kiểm soát số liệu và hoàn thiện các mô hình phục vụ công tác điều hành. Đơn vị khẳng định sẽ phối hợp chặt chẽ với NSMO trong vận hành hệ thống điện, thực hiện nghiêm các chỉ đạo điều độ, bảo đảm cung cấp điện an toàn và ổn định.
Đối với các công trình lưới điện phục vụ mùa khô, EVNSPC tập trung đẩy nhanh tiến độ triển khai, sớm đưa vào vận hành nhằm tăng cường năng lực cung ứng điện cho khu vực. Việc chủ động triển khai đồng bộ các giải pháp, cùng với sự phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị trong toàn hệ thống, được xác định là yếu tố then chốt, góp phần bảo đảm vận hành hệ thống điện quốc gia an toàn, tin cậy, đáp ứng nhu cầu điện trong mùa khô năm 2026 và các năm tiếp theo.
