Sàn giao dịch carbon trong nước sẽ chính thức vận hành từ ngày 29/6, tận dụng hạ tầng sẵn có của thị trường chứng khoán. Hàng hóa trên sàn là các giá trị vô hình, bao gồm hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon - kết quả giảm phát thải đã được chứng nhận.
Hàng hóa carbon trên sàn giao dịch
Theo thông tin từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường, hạn ngạch là giấy phép phát thải được cấp phát trước, trong khi tín chỉ carbon là kết quả giảm phát thải đã đạt được. Khi hàng hóa carbon được đưa vào giao dịch trên sàn, có thể xem như đã có sự chứng nhận của cơ quan quản lý nhà nước về đóng góp vào mục tiêu giảm phát thải chung của ngành và quốc gia.
Ý nghĩa của cơ chế thị trường carbon
Trong nhiều năm qua, giảm phát thải ở Việt Nam chủ yếu gắn với các quy định hành chính hoặc chương trình hợp tác quốc tế. Từ ngày 29/6, quá trình này sẽ có thêm công cụ hoàn toàn mới là cơ chế thị trường. PGS.TS Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho rằng việc hình thành sàn giao dịch carbon có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với quá trình chuyển đổi xanh và thực hiện các cam kết giảm phát thải của Việt Nam.
Cam kết giảm phát thải của Việt Nam
Theo ông Thọ, Việt Nam đã chuẩn bị cho việc vận hành thị trường carbon trong khoảng 6 năm qua. Trong Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC), Việt Nam ban đầu cam kết giảm phát thải khí nhà kính 8% bằng nguồn lực trong nước và 25% khi có sự hỗ trợ của quốc tế. Hiện nay, các cam kết này đã được cập nhật, nâng lên mức 15,8% không điều kiện và 43,5% có điều kiện.
Nền tảng pháp lý cho thị trường carbon
Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã phối hợp với Bộ Tài chính ban hành các nghị định liên quan đến kiểm kê khí nhà kính và xây dựng kế hoạch giảm phát thải. Đây là những bước đi nền tảng để hình thành và kết nối thị trường giao dịch quyền phát thải của doanh nghiệp, dựa trên hạn ngạch phát thải do Nhà nước phân bổ.
Động lực cho doanh nghiệp chuyển đổi xanh
Ông Thọ nhấn mạnh: "Cơ chế này không chỉ tạo động lực, nguồn lực tài chính cho các doanh nghiệp tiên phong trong chuyển đổi xanh, chuyển đổi sạch và phát triển theo mô hình kinh tế carbon thấp, mà còn tạo áp lực đối với những doanh nghiệp chậm chuyển đổi khi buộc phải mua tín chỉ carbon trên thị trường để đáp ứng các quy định về phát thải." Ông cũng khẳng định: "Đây là lộ trình đã được Việt Nam xác định và là bước đi tất yếu nhằm sử dụng các công cụ thị trường để thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững."
Bốn phương án tham gia thị trường cho doanh nghiệp
Theo PGS.TS Nguyễn Đình Thọ, doanh nghiệp cần nghiên cứu kỹ cơ chế vận hành và xây dựng chiến lược phù hợp. Có 4 phương án cơ bản:
- Phương án 1: Doanh nghiệp chủ động xây dựng và triển khai kế hoạch giảm phát thải riêng. Nếu chi phí đầu tư công nghệ quá lớn, doanh nghiệp có thể mua tín chỉ carbon trên thị trường để bù đắp phần phát thải vượt hạn mức.
- Phương án 2: Doanh nghiệp tham gia đấu giá trên sàn giao dịch carbon để mua hạn ngạch phát thải hoặc tín chỉ carbon từ các doanh nghiệp đã chuyển đổi công nghệ thành công.
- Phương án 3: Doanh nghiệp thực hiện giao dịch phi tập trung - mua bán tín chỉ carbon thông qua thỏa thuận trực tiếp giữa các bên.
- Phương án 4: Doanh nghiệp tham gia giao dịch trực tiếp trên sàn carbon, tương tự thị trường chứng khoán, không chọn đối tác cụ thể mà giao dịch với các tín chỉ carbon đang niêm yết.
Nâng cao năng lực cho doanh nghiệp
Ông Thọ cho rằng, tương ứng với từng chiến lược, doanh nghiệp cần tăng cường đào tạo, nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ. Bộ phận front office phải nắm vững nghiệp vụ thị trường, bộ phận back office cần nghiên cứu kỹ quy định về đăng ký, lưu ký, giao dịch và thanh toán tín chỉ carbon. Đội ngũ hoạch định chiến lược cần đưa ra quyết định quan trọng như đầu tư chuyển đổi công nghệ hay mua tín chỉ carbon.
Phân biệt thị trường carbon tuân thủ và tự nguyện
Doanh nghiệp cần phân biệt rõ giữa thị trường carbon tuân thủ và thị trường carbon tự nguyện. Thị trường tự nguyện mở ra cơ hội tạo lập tín chỉ carbon từ các dự án lâm nghiệp, năng lượng tái tạo và các hoạt động giảm phát thải khác, qua đó tạo thêm nguồn thu và thúc đẩy chuyển đổi sang nền kinh tế carbon thấp.
Hạ tầng kỹ thuật của sàn giao dịch
Theo quy định hiện nay, hệ thống giao dịch hàng hóa carbon được đặt tại Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX), trong khi hệ thống lưu ký và thanh toán do Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) đảm nhiệm. Dữ liệu về hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon được quản lý tập trung trên hệ thống đăng ký quốc gia do Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý. Việc khai trương và vận hành Sàn giao dịch carbon trong nước được xem là dấu mốc quan trọng trong quá trình hình thành và phát triển thị trường carbon tại Việt Nam.
