Brazil đã có một lịch sử phát triển nhiên liệu sinh học lâu dài, bắt đầu từ năm 1931 khi ban hành quy định đầu tiên về pha trộn 5% ethanol vào xăng. Trong Chiến tranh thế giới thứ hai, khi nguồn cung nhiên liệu nhập khẩu gặp khó khăn, ethanol trở thành giải pháp quan trọng. Theo Cổng thông tin Sugarcane.org do Hiệp hội Công nghiệp Mía đường và Năng lượng sinh học Brazil (UNICA) và Cơ quan Xúc tiến Thương mại và Đầu tư Brazil (ApexBrasil) vận hành, tại một số khu vực, tỷ lệ ethanol trong xăng đạt gần 42% trong thời kỳ chiến tranh.
Tuy nhiên, bước ngoặt thực sự đến sau cuộc khủng hoảng dầu mỏ những năm 1970. Giá năng lượng leo thang và sự phụ thuộc vào dầu nhập khẩu đã thúc đẩy Chính phủ Brazil triển khai Chương trình Ethanol quốc gia (Proálcool) vào năm 1975. Mục tiêu ban đầu là mở rộng sản xuất ethanol để giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu. Proálcool đã vượt xa khuôn khổ một giải pháp tình thế, thông qua các chính sách hỗ trợ đầu tư, phát triển vùng nguyên liệu, mở rộng cơ sở hạ tầng và thúc đẩy đổi mới công nghệ, từng bước xây dựng nền tảng cho một ngành công nghiệp nhiên liệu sinh học hiện đại.
Từ một chương trình bảo đảm an ninh năng lượng, Proálcool trở thành động lực thúc đẩy sự gắn kết giữa nông nghiệp và công nghiệp chế biến. Với lợi thế là một trong những quốc gia sản xuất mía đường hàng đầu thế giới, Brazil đã hình thành chuỗi giá trị hoàn chỉnh từ nguyên liệu đến chế biến và tiêu thụ. Ethanol trở thành ngành kinh tế quan trọng, tạo việc làm, thúc đẩy phát triển nông thôn và gia tăng giá trị nông nghiệp.
Năm 1979 đánh dấu một cột mốc khi mẫu xe Fiat 147 chạy hoàn toàn bằng ethanol được giới thiệu ra thị trường, được xem là một trong những bước quan trọng đưa nhiên liệu sinh học vào ứng dụng thương mại trong giao thông vận tải. Công nghệ tiếp tục phát triển với bước nhảy vọt vào năm 2003, khi Brazil đưa vào sử dụng rộng rãi công nghệ động cơ nhiên liệu linh hoạt (flex-fuel) do các kỹ sư trong nước phát triển. Công nghệ này cho phép phương tiện vận hành với nhiều tỷ lệ pha trộn giữa xăng và ethanol, giúp người tiêu dùng chủ động lựa chọn nhiên liệu. Theo Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA), tính đến năm 2024, xe flex-fuel chiếm gần 90% đội xe hạng nhẹ của Brazil.
Sự phát triển của nhiên liệu sinh học mang lại lợi ích môi trường đáng kể. Theo UNICA, từ năm 2003 đến tháng 3/2025, sử dụng ethanol đã giúp tránh phát thải hơn 730 triệu tấn CO2, tương đương khả năng hấp thụ carbon của khoảng 5,1 tỷ cây xanh trong 20 năm. Điều này cho thấy tiềm năng của nhiên liệu sinh học trong hỗ trợ giảm phát thải và ứng phó biến đổi khí hậu.
Chính sách đồng bộ tạo nên thành công
Điểm nổi bật trong kinh nghiệm của Brazil là tính liên tục và nhất quán của chính sách. Sau khi tham gia Hiệp định Paris, Brazil triển khai chính sách RenovaBio vào năm 2017 để giảm cường độ phát thải carbon trong giao thông vận tải. RenovaBio xây dựng cơ chế tín chỉ carbon cho nhiên liệu sinh học, tạo động lực thị trường cho sản xuất nhiên liệu sạch. Năm 2024, Chính phủ Brazil triển khai Chương trình Di chuyển xanh và Đổi mới sáng tạo (Mover) nhằm phát triển đội xe hiệu suất cao, khuyến khích đổi mới công nghệ và thúc đẩy giải pháp giao thông phát thải thấp. Chương trình “Nhiên liệu của tương lai” (Fuel of the Future) tiếp tục mở rộng tỷ lệ pha trộn nhiên liệu sinh học trong nhiên liệu truyền thống.
Nhờ chính sách ổn định, ngành nhiên liệu sinh học Brazil đạt kết quả ấn tượng. Sản lượng ethanol năm 2024 đạt 36,8 tỷ lít, mức cao nhất lịch sử. Tính đến giữa năm 2025, RenovaBio đã ngăn chặn hơn 147 triệu tấn CO2 phát thải. Về kinh tế, năm 2025, người tiêu dùng Brazil tiết kiệm khoảng 5 tỷ real nhờ sử dụng ethanol, và tổng số tiền tiết kiệm từ khi có flex-fuel vượt 140 tỷ real.
Bước tiến mới nhất là nâng tỷ lệ ethanol pha trộn trong xăng từ 27% lên 30% (E30) từ ngày 1/8/2025. Theo Bộ Mỏ và Năng lượng Brazil, E30 sẽ giúp cắt giảm khoảng 3 triệu tấn CO2 mỗi năm, đồng thời tạo tác động tích cực đến kinh tế và phát triển khu vực. Dự báo, E30 làm tăng nhu cầu ethanol khan thêm 1,5 tỷ lít/năm. Brazil đang nghiên cứu nâng tỷ lệ lên 32%, dự kiến được Hội đồng Năng lượng xem xét phê duyệt vào tháng 6/2026.
Nhà kinh tế học Claudio Frischtak, Chủ tịch Inter.B Consulting, nhận định sự phát triển của ngành nhiên liệu sinh học đã giảm phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu, nâng cao khả năng ứng phó với biến động thị trường quốc tế. Trong bối cảnh xung đột Trung Đông ảnh hưởng đến thị trường năng lượng, nhiên liệu sinh học đóng vai trò như một "tấm đệm" quan trọng cho an ninh năng lượng của Brazil.
