Từ sáng sớm, tại trụ sở Đảng ủy xã Hưng Thạnh (tỉnh Đồng Tháp), những bộ bàn ghế đã được sắp xếp ngay ngắn để đón những vị khách đặc biệt đến thưởng thức cà phê khóm (dứa). Đó là nông dân, cán bộ địa phương và doanh nghiệp cùng nhau trao đổi, học hỏi kinh nghiệm sản xuất.
Nông dân tìm kiếm giải pháp từ những người có kinh nghiệm
Nông dân Nguyễn Văn Phước, 66 tuổi, ngụ ấp Hưng Điền, có mặt từ sớm để học hỏi quy trình canh tác khóm từ những người giàu kinh nghiệm. Ông chia sẻ: Gia đình ông trồng 3 ha khóm, năng suất đạt 20-40 tấn/ha/năm, nhưng những năm gần đây đất bị nhiễm bệnh, cây giống không còn khỏe, chi phí sản xuất cao, lợi nhuận thấp. Đầu ra bấp bênh do phụ thuộc vào thương lái. Ông đến quán cà phê này để tìm hiểu, chia sẻ và kết nối với các nông dân trồng khóm lâu năm nhằm khắc phục hạn chế trong sản xuất.
Nông dân Trần Văn Cường, với 40 ha khóm, là người có nhiều kinh nghiệm tại địa phương, cho biết: Cây khóm thường nhiễm bệnh do đất canh tác lâu năm, quản lý nước không tốt, thời tiết phức tạp gây héo, đỏ đầu lá, giảm năng suất. Giải pháp là nâng độ pH đất bằng vôi, diệt rệp sáp, bổ sung dinh dưỡng qua lá để phục hồi rễ cây.
Chẩn đoán bệnh và giải pháp từ chuyên gia
Giám đốc Hợp tác xã khóm Tân Phước, ông Nguyễn Tiến Đạt, giải thích: Trước đây, nông dân thường phun thuốc trừ rệp sáp khi thấy bệnh đỏ đầu lá, nhưng thực tế bệnh này có 8 nguyên nhân, bao gồm sâu bệnh và biện pháp canh tác. Nhóm do canh tác gồm phèn, nắng nóng, ngập nước, thiếu lân. Thiếu lân làm lá đỏ từ giữa lan ra nhưng mép lá vẫn xanh. Nhóm dịch hại đáng chú ý là rệp sáp truyền virus gây héo khô đầu lá. Để kiểm soát, nông dân cần tạo mương nước bao quanh liếp để cắt đường di chuyển của kiến – tác nhân mang rệp sáp. Cách làm đơn giản nhưng hiệu quả bền vững, giảm phụ thuộc vào thuốc bảo vệ thực vật.
Định hướng phát triển vùng trồng khóm
Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Hưng Thạnh, ông Trần Hoàng Phong, cho biết: Nông dân thường trồng khóm truyền thống, giống ít sạch bệnh, chi phí cao, giá trị kinh tế thấp. Địa phương hiện có giống khóm MD2, năng suất trung bình 50 tấn/ha/năm, cao hơn 20 tấn so với khóm truyền thống. Tuy nhiên, giá giống cao, doanh nghiệp bao tiêu chưa nhiều do sản phẩm chưa đồng đều, chất lượng chưa đảm bảo. Chính quyền cùng nông dân, nhà khoa học và doanh nghiệp ngồi lại để bàn bạc, phân tích, đánh giá và tìm hướng phát triển.
Xã Hưng Thạnh có vùng trồng khóm tập trung trên 3.200 ha, chiếm 50% diện tích tự nhiên. Mô hình cà phê khóm tạo nơi gặp gỡ, chia sẻ kinh nghiệm, chuyển giao kỹ thuật. Thời gian tới, địa phương định hướng nông dân ưu tiên giống MD2, kết nối doanh nghiệp bao tiêu xuất khẩu, đồng thời phục tráng giống khóm Queen truyền thống. Hạ tầng được nâng cấp, hoàn thiện hệ thống ô bao bảo vệ vùng trồng, giảm chi phí vận chuyển, tăng thu nhập.
Vai trò của người nông dân trong nền nông nghiệp hiện đại
Nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan, tham dự buổi cà phê khóm, nhấn mạnh: Nông dân Việt Nam cần cù, sáng tạo nhưng thua kém nông dân thế giới về tính tập thể. Họ không chịu ngồi lại với nhau, không chia sẻ kinh nghiệm, dẫn đến thiếu tiếng nói chung, chất lượng không đồng đều, diện tích nhỏ lẻ. Ông cho rằng cần những nông dân làm kinh tế giỏi, biết tạo ra sản phẩm có thương hiệu, chất lượng, chi phí thấp, xuất khẩu được, lợi nhuận cao.
Ông Lê Minh Hoan tâm sự: Người nông dân chuyên nghiệp không phải người mặc áo vest đi hội thảo, mà là người hiểu rõ chi phí sản xuất, có kiến thức, kỹ năng, biết liên kết với hợp tác xã, tuân thủ quy chuẩn, nhìn thị trường trước khi xuống giống và có chứng nhận hành nghề. Chuyển đổi nền nông nghiệp phải chuyển đổi người nông dân. Kinh nghiệm dẫn nông dân về quá khứ, tri thức giúp họ bước tới tương lai. Người nông dân hôm nay cần hiểu đất thiếu gì, thị trường cần gì, tiêu chuẩn thế giới ra sao, biết chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc, thương mại điện tử. Họ quản lý đất đai, nước, sinh học, rủi ro khí hậu như một nhà quản trị. Nếu không được trang bị kiến thức mới, họ sẽ yếu thế ngay trên mảnh đất của mình.
Cà phê khóm không chỉ là nơi gặp gỡ, kết nối, mà còn là không gian đối thoại, nền tảng niềm tin và động lực phát triển bền vững cho nông dân, doanh nghiệp và chính quyền.
