Sầu riêng giảm giá sâu, thương lái thu mua ồ ạt, nhà vườn neo cây chờ giá lên
Những ngày gần đây, thị trường sầu riêng tại các tỉnh miền Tây và Đông Nam Bộ đang trải qua đợt giảm giá mạnh so với tháng trước. Trong khi nhiều thương lái tranh thủ thu mua ồ ạt, không ít nhà vườn lại quyết định "neo" trái trên cây, hy vọng giá sẽ phục hồi trong thời gian tới. Tình hình này tạo nên một bức tranh phức tạp với nhiều diễn biến trái chiều.
Giá lao dốc, chạm ngưỡng hòa vốn
Theo ghi nhận tại các vùng trồng trọng điểm ở Đồng bằng sông Cửu Long như Đồng Tháp, Cần Thơ, Vĩnh Long, giá sầu riêng đã giảm đáng kể so với cách đây hơn một tháng. Ông Võ Tấn Lợi, Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng tỉnh Đồng Tháp, cho biết hiện giá thu mua tại vườn đối với sầu riêng Ri6 chỉ dao động quanh mức trên dưới 50.000 đồng/kg, còn giống Monthong (Thái) khoảng 60.000 đồng/kg tùy chất lượng. So với tháng trước, mức giá này đã giảm 70.000-80.000 đồng/kg, thậm chí có thời điểm chỉ trong một tuần đã "bốc hơi" tới 60.000-70.000 đồng/kg.
Dù một số kho báo giá thu mua lên tới 90.000-97.000 đồng/kg, nhưng theo ông Lợi, thực tế giao dịch không nhiều ở mức giá này. Nhiều đơn vị khi thu mua thường tìm cách "bắt lỗi" về chất lượng để hạ giá xuống. Với mức giá hiện tại, người trồng sầu riêng gần như chỉ chạm ngưỡng hòa vốn. Theo tính toán, Ri6 phải đạt từ 50.000 đồng/kg trở lên, còn Monthong phải từ 60.000 đồng/kg mới có thể có lãi nhẹ, trong bối cảnh chi phí phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và công chăm sóc tăng cao những năm gần đây.
Thương lái thu mua nhộn nhịp dù giá giảm
Dù giá giảm sâu, thị trường lại không trầm lắng. Nhiều thương lái cho biết hoạt động thu mua đang có dấu hiệu khởi sắc trở lại, đặc biệt trong vài ngày gần đây. Ông Nguyễn Tuấn Khanh, thương lái tại Đồng Tháp, nhận định: "Giá sầu riêng đã giảm sâu và hiện có dấu hiệu nhích nhẹ, không còn đà sụt giảm như trước". Theo ông, giá sầu riêng Thái tại kho hiện dao động khoảng 90.000-95.000 đồng/kg, còn Ri6 từ 82.000-85.000 đồng/kg, tùy loại.
Đáng chú ý, trước đó khoảng 10 ngày, giá sầu riêng Thái từng rơi xuống mức rất thấp, chỉ khoảng 82.000-83.000 đồng/kg tại kho, giảm tới gần 100.000 đồng/kg so với thời điểm đỉnh cao hồi cuối tháng 2. Theo ông Khanh, thương lái đang gom hàng, tuy nhiên, việc thu mua hiện diễn ra rất thận trọng. Chủ yếu chọn những vườn có trái đã già, có thể thu hoạch ngay, hạn chế đặt cọc dài ngày vì lo ngại rủi ro giá tiếp tục biến động.
Nhà vườn phân hóa chiến lược: bán sớm hay neo trái?
Trước diễn biến giá cả bất ổn, tâm lý nhà vườn có sự phân hóa rõ rệt. Một số chọn bán sớm để tránh rủi ro, nhưng không ít người quyết định "neo" trái trên cây, chờ giá lên. Anh Trịnh Quang, một người trong ngành tại khu vực Cai Lậy (Tiền Giang cũ), cho biết với sầu riêng Thái, thời gian neo tối đa khoảng 120 ngày, còn Ri6 khoảng 105 ngày. Nếu vượt quá ngưỡng này mà chưa thu hoạch, cây sẽ suy kiệt, rụng lá, ảnh hưởng đến năng suất vụ sau.
Dù vậy, nhiều nhà vườn vẫn chấp nhận rủi ro. Nguyên nhân là họ kỳ vọng giá sẽ tăng khi nguồn cung chưa dồi dào và thị trường xuất khẩu cải thiện. Tại Đồng Nai, bà Đặng Thị Thúy Nga, tiểu thương thu mua sầu riêng, cho biết hiện sầu riêng mới chỉ có lác đác, chủ yếu là hàng bán lẻ, chưa đủ sản lượng để giao dịch lớn. Dự kiến phải đến giữa tháng 5 mới bước vào chính vụ, trong khi miền Tây sẽ thu hoạch sớm hơn.
Áp lực từ kiểm định và cạnh tranh xuất khẩu
Bên cạnh yếu tố cung - cầu, thị trường sầu riêng còn chịu tác động lớn từ các quy định kiểm định và xuất khẩu, đặc biệt là thị trường Trung Quốc. Theo ông Võ Tấn Lợi, hiện nhiều phòng kiểm nghiệm trong nước đang quá tải hoặc e ngại tiếp nhận mẫu do rủi ro cao. Nếu kết quả kiểm nghiệm tại Việt Nam đạt nhưng khi sang Trung Quốc bị phát hiện vi phạm, các phòng này có thể bị phía bạn không công nhận, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động xuất khẩu.
Thực tế, tỷ lệ đạt yêu cầu khi kiểm nghiệm hiện không cao. Theo phản ánh của thương lái, trong 5-6 container gửi mẫu, đôi khi chỉ có khoảng 2 container đạt chuẩn để xuất khẩu. Các quy định từ phía Trung Quốc ngày càng siết chặt, bao gồm kiểm soát mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, cũng như yêu cầu về dư lượng chất cấm. Điều này buộc toàn bộ chuỗi cung ứng phải nâng cao tiêu chuẩn nếu muốn duy trì thị trường.
Cạnh tranh từ Thái Lan và dự báo thị trường
Một trong những nguyên nhân khiến giá sầu riêng Việt Nam giảm mạnh là áp lực cạnh tranh từ Thái Lan. Theo ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, từ tháng 3 đến tháng 6 là cao điểm thu hoạch sầu riêng Thái, với sản lượng năm nay ước đạt 1,78 triệu tấn, tăng 16% so với năm trước. Nguồn cung lớn từ Thái Lan cùng thời điểm Việt Nam vào vụ đã khiến cung - cầu đảo chiều, kéo giá giảm nhanh.
Dự báo về thị trường thời gian tới, nhiều ý kiến cho rằng giá sầu riêng có thể phục hồi nhẹ trong ngắn hạn, nhưng khó tăng mạnh. Tuy nhiên, về dài hạn, khi sầu riêng miền Đông vào vụ cùng với nguồn hàng lớn từ Thái Lan, giá có thể chịu áp lực giảm trở lại. Ông Võ Tấn Lợi cũng cảnh báo, nếu hoạt động kiểm nghiệm và xuất khẩu không được cải thiện, nguy cơ dư cung trong nước là rất lớn. Khi đó, giá sầu riêng chính vụ có thể rơi về mức 40.000-60.000 đồng/kg, tương tự năm ngoái.
Trong bối cảnh đó, các chuyên gia khuyến nghị nông dân và doanh nghiệp cần chú trọng kiểm soát chất lượng, tuân thủ các tiêu chuẩn xuất khẩu, thay vì chạy theo sản lượng. Chỉ khi đáp ứng được yêu cầu thị trường, sầu riêng Việt Nam mới có thể giữ được giá trị và sức cạnh tranh.
