Là doanh nghiệp tiên phong sản xuất sợi từ thân cây chuối tại Việt Nam, Công ty TNHH MTV Musa Pacta đã phát triển nhiều sản phẩm theo mô hình kinh tế tuần hoàn, biến phụ phẩm nông nghiệp thành hàng hóa có giá trị. Tuy nhiên, theo ông Bùi Khánh Dũng, Giám đốc doanh nghiệp, dù có nhu cầu vốn cho các dự án xanh nhưng doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn trong tiếp cận tín dụng xanh. "Điều chúng tôi mong muốn là có một bộ tiêu chí cụ thể để doanh nghiệp biết mình đang ở đâu trong quá trình chuyển đổi xanh. Khi đó, việc tiếp cận tín dụng xanh sẽ thuận lợi hơn", ông Dũng chia sẻ.
Thế khó khi muốn chuyển đổi xanh
Câu chuyện của Musa Pacta phản ánh những vướng mắc mà nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN) đang gặp phải trên hành trình chuyển đổi xanh. Theo TS Bùi Thanh Minh, Phó Giám đốc chuyên môn Văn phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV), tiếp cận vốn vẫn là một trong những rào cản lớn nhất. Gần 80% số DNVVN chưa từng có lịch sử tiếp cận tín dụng ngân hàng. Với tín dụng xanh, thách thức còn lớn hơn khi doanh nghiệp còn phải đáp ứng các tiêu chí về môi trường, quản trị, dữ liệu và quy trình vận hành, đòi hỏi kinh phí không hề nhỏ. Doanh nghiệp rơi vào thế khó khi muốn chuyển đổi xanh để tiếp cận nguồn vốn ưu đãi nhưng lại phải đầu tư trước. "Đây là một khó khăn kép đối với DNVVN", TS Bùi Thanh Minh nhận định.
Thách thức từ phía ngân hàng
Bản thân các tổ chức tín dụng cũng đang đối mặt nhiều thách thức. Tại Hội thảo “Nâng cao hiệu quả dòng vốn tín dụng xanh, động lực cho tăng trưởng kinh tế”, bà Hà Thu Giang, Vụ trưởng Tín dụng các ngành kinh tế, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) cho biết, khuôn khổ pháp lý về hệ thống tiêu chí nhận diện dự án xanh, dự án tuần hoàn và việc áp dụng các tiêu chuẩn ESG vẫn chưa hoàn thiện. Bên cạnh đó, nhu cầu vốn cho phát triển kinh tế-xã hội và chuyển đổi xanh là rất lớn, trong khi khả năng cân đối nguồn lực của hệ thống ngân hàng còn hạn chế. Chênh lệch giữa tín dụng và huy động vốn tiếp tục tạo áp lực lên khả năng cung ứng vốn. Nguồn vốn quốc tế tuy có vai trò quan trọng nhưng đi kèm chi phí cao, rủi ro tỷ giá và thủ tục tiếp cận phức tạp. Thị trường trái phiếu xanh và thị trường carbon trong nước vẫn chưa phát triển đồng bộ. Ngoài ra, năng lực thực thi các chuẩn mực quốc tế về tài chính xanh, kinh tế tuần hoàn và ESG của nhiều tổ chức tín dụng vẫn chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn. Hệ thống ngân hàng cũng gặp khó khăn trong tiếp cận dữ liệu về quy hoạch các dự án xanh và thông tin tuân thủ môi trường của doanh nghiệp, khiến công tác thẩm định và giám sát sau cho vay chưa đạt hiệu quả tối ưu, làm gia tăng thách thức trong quản trị rủi ro tín dụng.
Sớm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý
Để thúc đẩy tín dụng xanh phát triển hiệu quả, đại diện NHNN cho rằng cần sớm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý liên quan đến tiêu chí nhận diện dự án xanh, dự án tuần hoàn và việc áp dụng các tiêu chuẩn ESG. Đây là cơ sở quan trọng để tạo thống nhất trong thẩm định, triển khai và tiếp cận vốn giữa các tổ chức tín dụng và doanh nghiệp. Bên cạnh đó, việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống dữ liệu về môi trường và tuân thủ pháp luật môi trường của doanh nghiệp cần được đẩy mạnh, qua đó hỗ trợ các tổ chức tín dụng có đầy đủ thông tin trong quá trình đánh giá, giám sát và quản trị rủi ro tín dụng đối với các dự án xanh. “Việc triển khai các cơ chế hỗ trợ của Nhà nước cần bảo đảm tính minh bạch, công khai đối tượng thụ hưởng, đồng thời tiếp tục hoàn thiện phương thức thực hiện phù hợp với thực tiễn, nhằm nâng cao hiệu quả chính sách và khả năng tiếp cận của doanh nghiệp đối với nguồn vốn xanh”, bà Giang nhấn mạnh.
Ông Nguyễn Hồng Quang, Phó Cục trưởng Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường (Bộ NN&MT), cho biết Bộ đang tập trung hoàn thiện hệ thống pháp luật về bảo vệ môi trường theo hướng thúc đẩy đầu tư xanh, kinh tế tuần hoàn và sản xuất, tiêu dùng bền vững. Trong đó, đáng chú ý là việc sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường và Nghị định 08/2022 để bảo đảm đồng bộ các quy định về dự án xanh, dự án tuần hoàn và các công cụ hỗ trợ tín dụng xanh, tài chính xanh. Bộ sẽ trình Thủ tướng Chính phủ ban hành quyết định hướng dẫn xác định dự án xanh, dự án tuần hoàn và áp dụng khung tiêu chuẩn môi trường, xã hội và quản trị (ESG). Đây là cơ sở quan trọng để hình thành bộ tiêu chí thống nhất trong nhận diện và phân loại dự án xanh trên phạm vi cả nước. Bộ cũng sẽ rà soát, cập nhật tiêu chí phân loại xanh và cơ chế xác nhận dự án thuộc danh mục xanh, tăng cường phối hợp với các bộ, ngành, địa phương và tổ chức tín dụng để thống nhất triển khai trên phạm vi cả nước.
Bộ NN&MT cũng đề nghị NHNN, Bộ Tài chính và các bộ, ngành liên quan nghiên cứu, xây dựng lộ trình cụ thể triển khai tín dụng xanh, đồng thời hướng dẫn các tổ chức tín dụng tích hợp tiêu chí môi trường và danh mục phân loại xanh trong hoạt động cấp tín dụng. Bộ cũng nhấn mạnh vai trò phối hợp của các bộ chuyên ngành như xây dựng, công thương, du lịch trong việc cập nhật danh mục dự án xanh theo từng lĩnh vực, bảo đảm tính thống nhất và phù hợp với thực tiễn phát triển.
Giải pháp từ phía doanh nghiệp
Ở góc độ doanh nghiệp, TS Bùi Thanh Minh lưu ý, Việt Nam hiện đã có tương đối đầy đủ các định hướng và chương trình hỗ trợ liên quan đến phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn cũng như các chính sách thúc đẩy ESG. Vì vậy, vấn đề không còn nằm ở việc ban hành thêm chính sách mới, mà quan trọng hơn là cần “hạ độ cao chính sách”. Cần đồng thời giải quyết hai bài toán gồm tín dụng cho DNVVN và tín dụng xanh cho khu vực này. Cách tiếp cận phù hợp sẽ hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi, giúp họ từng bước hoàn thiện mô hình, đạt chuẩn và tiếp cận được nguồn vốn. Quá trình chuyển đổi xanh cần gắn chặt với chuyển đổi số, hình thành “chuyển đổi kép”, trong đó dữ liệu đóng vai trò nền tảng để đo lường phát thải, minh bạch hóa quá trình chuyển đổi và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.
Theo NHNN, đến nay đã có 82 tổ chức tín dụng tham gia thực hiện cấp tín dụng xanh tại Việt Nam với tổng dư nợ đạt hơn 828 nghìn tỷ đồng. Quy mô này tăng gấp 4,6 lần so với thời điểm bắt đầu triển khai vào năm 2017, tốc độ tăng trưởng bình quân hơn 20% mỗi năm trong giai đoạn 2017 - 2025.
